Mantra 3

Sukta 56

Sanskrit (Devanagari)

यदुदीरत आजयो धृष्णवे धीयते धना । युक्ष्वा मदच्युता हरी कं हनः कं वसौ दधोऽस्मां इन्द्र वसौ दधः

IAST Transliteration

yád udī́rat ā́jayo dhṛ́ṣṇave dhī́yate dhánā | yúkṣva madacyútā hárī káṃ hánāḥ káṃ vásau dadhó 'smā́n índra vásau dadháḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

When battles are afoot, when prizes are set for the daring, yoke thou thy tawny pair, dripping with rapture. Whom smitest thou, whom dost thou set in wealth? Set us, O Indra, in wealth.

Translation

Khi chiến trận bùng lên, khi phần thưởng được đặt cho kẻ dũng, hãy thắng ách đôi ngựa vàng nâu (Hari) đang nhỏ giọt men hoan lạc. Ngài đánh ai, ngài đặt ai vào của cải? Hỡi Indra, xin đặt chúng con vào của cải, xin an lập chúng con trong phú túc.

Word by Word

• यत्: when/that which
• यत्: सम्बन्ध/अधिकरण (यदा-भावे) / अनिर्णीत
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द

• उदीरते: is set in motion / is raised
• उदीरते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उद्-ईर् (धातु: ईर् ‘प्रेरणे/उत्थापने’)

• आजयः: battles, contests
• आजयः: कर्तृ/अधिकरण (उदीरते इत्यस्य विषयः) / अनिर्णीत
• Type: Noun
• Root: आजय (प्रातिपदिक; ‘आ’+जय ‘विजय/युद्ध’ → ‘युद्धाः/स्पर्धाः’)

• धृष्णवे: for the bold one
• धृष्णवे: सम्प्रदान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: धृष्णु (प्रातिपदिक; ‘धृष्’ धातु-सम्भवः ‘धृष्ट/साहसी’)

• धीयते: is placed/assigned; is directed (as thought/prayer)
• धीयते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु: धा ‘धारणे/स्थापने’; वेद. ‘धी’ = स्तुति/प्रज्ञा) अथवा ‘धी’ (प्रातिपदिक) + यते

• धनाः: wealth, riches
• धनाः: कर्तृ (धीयते इत्यस्य विषयः) / कर्म (युक्ष्वा इत्यस्य) अनिर्णीत
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)

• युक्ष्वा: having yoked
• युक्ष्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वकर्म)
• Type: Verb (absolutive)
• Root: युज् (धातु: युज् ‘योजने’)

• मदच्युता: O intoxicating/rapture-bringing (ones)
• मदच्युता: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative)
• Root: मदच्युत (प्रातिपदिक; मद ‘मद/उन्माद/हर्ष’ + च्युत ‘चलित/प्रवाहित’)

• हरी: O two bay steeds (Indra’s horses)
• हरी: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)

• कम्: whom/what
• कम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हनः: do you strike/kill
• हनः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु: हन् ‘हिंसायाम्/वध’)

• कम्: whom/what
• कम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वसौ: in wealth; in goods
• वसौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• दधः: you place/put
• दधः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु: धा ‘धारणे/स्थापने’)

• अस्मान्: us
• अस्मान्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वसौ: in wealth
• वसौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• दधः: you place/establish
• दधः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु: धा ‘धारणे/स्थापने’)

Attribution

Rishi: RV-derived Indra hymn lineage (as preserved in AV 20)

Devata: Indra

Chandas: RV-style meter (per source tradition)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"Rising urgency → mobilization command → tense question of fate → decisive self-inclusion in wealth.","listener_experience":"Charged, focused, competitive readiness; sense of being backed by a larger force.","intensity":8}