Mantra 3

Sukta 55

Sanskrit (Devanagari)

यमिन्द्र दधिषे त्वमश्वं गां भागमव्ययम्। यजमाने सुन्वति दक्षिणावति तस्मिन् तं धेहि मा पणौ

IAST Transliteration

yám índra dadhíṣe tvám aśváṃ gā́m bhāgám avyáyam | yájamāne sunvátí dakṣiṇā́vatí tásmin táṃ dhéhi mā́ paṇáu ||

English Translation (Griffith/Whitney)

That share, O Indra, thou assignest—horse, cow, an undiminishing portion—unto the sacrificer, the Soma-presser rich in priestly gifts: in him set thou that; let it not be with the Paṇi.

Translation

Hỡi Indra, phần mà Ngài ấn định—ngựa, bò, và phần không suy giảm—xin ban cho người chủ tế, kẻ ép Soma, giàu có về dakṣiṇā (lễ vật tặng). Xin đặt phần ấy nơi người ấy; chớ để nó thuộc về Paṇi.

Word by Word

• यम्: whom/that (one)
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• दधिषे: you have placed/you bestow
• दधिषे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) [दधा-]

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अश्वम्: a horse
• अश्वम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• गाम्: a cow
• गाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• भागम्: a share/portion
• भागम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)

• अव्ययम्: imperishable/undiminishing
• अव्ययम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)

• यजमाने: in/for the sacrificer
• यजमाने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक)

• सुन्वति: pressing (Soma)
• सुन्वति: अधिकरण
• Type: Participle (present)
• Root: सु (धातु) → सुन्वत् (वर्तमान-कृदन्त)

• दक्षिणावतिः: possessing dakṣiṇā-fees (bountiful in gifts)
• दक्षिणावतिः: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: दक्षिणावत् (प्रातिपदिक)

• तस्मिन्: in him/therein
• तस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तम्: him/that
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धेहि: place/put (grant)
• धेहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• मा: do not
• मा: (क्रिया-निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• पणौ: in the Paṇi (miser/cheater)
• पणौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पणि (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: RV-derived Indra-stotra tradition (as transmitted into AV 20); specific r̥ṣi attribution follows the RV source-hymn lineage rather than an Atharvanic family.

Devata: Indra

Chandas: Anuṣṭubh/Jagatī-type RV meter (as per RV source; AV 20 preserves RV prosody)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From petition for allocation to firm exclusion of the hoarder.","listener_experience":"Grounded confidence in rightful livelihood; relief from fear of loss.","intensity":5}