Mantra 70

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

प्रास्मत् पाशान् वरुण मुञ्च सर्वान् यैः समामे बध्यते यैर्व्यामे। अधा जीवेम शरदं शतानि त्वया राजन् गुपिता रक्षमाणाः

IAST Transliteration

prá asmát pā́śān varuṇa muñca sárvān yáiḥ samā́me badhyáte yáir vyā́me | ádhā jīvéma śarádaṃ śatā́ni tváyā rājan gupitā́ rakṣamāṇā́ḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Release from us, O Varuṇa, all nooses wherewith one is bound, whether in half-measure or in full stretch: then may we live a hundred autumns, by thee, O King, guarded and kept in ward.

Translation

Xin Varuṇa hãy cởi khỏi chúng con mọi thòng lọng—dù buộc nửa chừng hay kéo căng hết mức—những thứ dùng để trói buộc người. Rồi, hỡi Đức Vua, được Ngài che chở và canh giữ, xin cho chúng con sống trọn một trăm mùa thu.

Word by Word

• प्र: forth, away (prefix)
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग)

• अस्मत्: from us
• अस्मत्: Apādāna
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पाशान्: nooses, bonds
• पाशान्: Karma
• Type: Noun
• Root: पाश (प्रातिपदिक)

• वरुण: O Varuṇa
• वरुण: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative, deity name)
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• मुञ्च: release, loosen
• मुञ्च: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच्

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Karma (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• यैः: by which
• यैः: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• समामे: evenly/altogether for me; upon me
• समामे: Adhikaraṇa/प्रयोजन-भाव (क्रियाविशेषण) + Sampradāna/सम्बन्ध
• Type: Indeclinable + Pronoun
• Root: सम् + आ + मा (धातु: मा ‘मापन/परिमाण’ → here Vedic idiom ‘समाम्’ = ‘सम्यक्/समं’ + enclitic ‘मे’)

• बध्यते: is bound
• बध्यते: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: बन्ध्

• यैः: by which
• यैः: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: यद्

• व्यामे: widely upon me; on me in various ways
• व्यामे: Adhikaraṇa/प्रयोजन-भाव + सम्बन्ध
• Type: Indeclinable + Pronoun
• Root: वि + आ + मा (धातु: मा; Vedic idiom as above) + मे (enclitic)

• अध: then, thereafter
• अध: —
• Type: Indeclinable
• Root: अध (अव्यय)

• जीवेम: may we live
• जीवेम: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जीव्

• शरदम्: autumns; years
• शरदम्: Karma (काल-परिमाण)
• Type: Noun
• Root: शरद् (प्रातिपदिक)

• शतानि: hundreds
• शतानि: Karma (परिमाण)
• Type: Noun/Number
• Root: शत (प्रातिपदिक)

• त्वया: by you
• त्वया: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• राजन्: O king
• राजन्: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• गुपिताः: protected
• गुपिताः: Kartā (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Participle/Adjective
• Root: गुप् (धातु) → गुपित (कृदन्त)

• रक्षमाणाः: guarding, being on guard
• रक्षमाणाः: Kartā (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Participle
• Root: रक्ष्

Attribution

Rishi: RV Varuṇa-hymn tradition (Vasiṣṭha complex) reused in AV ritual

Devata: Varuṇa (as Rājan), protector and releaser

Chandas: Triṣṭubh (RV-style)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From struggle against bonds to confident shelter under a kingly protector.","listener_experience":"Strengthened trust: ‘I am released and now guarded.’","intensity":6}