Mantra 13

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

यज्ञ एति विततः कल्पमान ईजानमभि लोकं स्वर्गम्। तमग्नयः सर्वहुतं जुषन्तां प्राजापत्यं मेध्यं जातवेदसः

IAST Transliteration

yajñá ety vítataḥ kálpamāna ijā́nam abhí lókaṃ svargám | tám agnáyaḥ sárvahutaṃ juṣantāṃ prājāpatyáṃ médhyaṃ jātávedasaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The sacrifice goes forth, stretched out and being duly ordered, unto the sacrificer, toward the heavenly world. Him—an all-offered one—let the Fires, O Jātavedases, graciously accept: Prajāpatian, sacrificially pure.

Translation

Lễ tế tiến bước, trải rộng và được sắp đặt đúng nghi quỹ, hướng đến người tế tự, hướng đến cõi trời. Xin các Ngọn Lửa—hỡi Jātavedas (Kẻ biết mọi sinh khởi)—hãy hoan hỷ thọ nhận người ấy, kẻ đã dâng hiến tất cả: thuộc về Prajāpati, thanh tịnh, xứng đáng cho tế lễ.

Word by Word

• यज्ञः: the sacrifice (yajña)
• यज्ञः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) < यज्

• एति: goes, proceeds
• एति: —
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)

• विततः: spread out, extended
• विततः: कर्तृ (यज्ञस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: वि-तन् (धातु) → वितत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• कल्पमानः: being arranged/prepared
• कल्पमानः: कर्तृ (यज्ञस्य विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: कॢप् (धातु) → कल्पमान (शतृ/शानच्-प्रत्यय, आत्मनेपद-वर्तमान कृदन्त)

• ईजानम्: the sacrificer; one who has worshipped/sacrificed
• ईजानम्: कर्म
• Type: Participle
• Root: यज् (धातु) → ईजान (कृदन्त-प्रातिपदिक; भूत/परिपूर्णकर्मणि अर्थः)

• अभि: towards, unto
• अभि: —
• Type: Indeclinable (Preverb/Upasarga)
• Root: अभि

• लोकम्: world, realm
• लोकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

• स्वर्गम्: heavenly
• स्वर्गम्: कर्म (लोकस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्नयः: the fires / Agnis
• अग्नयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• सर्वहुतम्: offered wholly; having all as oblation
• सर्वहुतम्: कर्म (तम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-हुत (समास; हुत < हु (धातु))

• जुषन्ताम्: let them enjoy/favour
• जुषन्ताम्: —
• Type: Verb
• Root: जुष् (धातु)

• प्राजापत्यम्: belonging to Prajāpati
• प्राजापत्यम्: कर्म (तम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: प्राजापत्य (प्रातिपदिक; प्रजापति-सम्बन्धि)

• मेध्यम्: fit for sacrifice; pure
• मेध्यम्: कर्म (तम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: मेध्य (प्रातिपदिक)

• जातवेदसः: Jātavedases (all-knowing fires/Agni-forms)
• जातवेदसः: कर्तृ (अग्नयः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun (epithet)
• Root: जातवेदस् (प्रातिपदिक; समास)

Attribution

Rishi: Atharvanic funerary tradition (specific attribution varies by edition for AV 18.4).

Devata: Agni(s) / Yajña as personified efficacy

Chandas: Mixed/expanded; likely Triṣṭubh-family (verify per edition)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From solemn ordering to confident entrustment into cosmic fire.","listener_experience":"Settling, dignifying, and quietly awe-filled—death is framed as a lawful passage rather than chaos.","intensity":4}