Mantra 5
Sukta 15
Sanskrit (Devanagari)
तस्य व्रात्यस्य ।योऽस्य तृतीयः प्राणो३ऽभ्यूऽढो नामासौ स चन्द्रमाः
IAST Transliteration
tásya vrā́tyasya | yó ’sya tṛtī́yaḥ prāṇó ’bhyūḍhó nā́māsáu sá candrámāḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
Of that Vratya: that which is his third vital breath, named ‘Raised aloft’—that yonder is the Moon.
Translation
Đối với Vratya ấy: hơi thở sinh lực thứ ba của người, tức prāṇa, được gọi là “Abhyūḍha” (Kẻ được nâng lên cao) — chính vật ở đằng kia là Mặt Trăng (Candra).
Word by Word
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
व्रात्यस्यof the Vrātya (ascetic/outsider consecrated one)
व्रात्यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootव्रात्य (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ/विषय (subject of identification)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof him/this (of this one)
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तृतीयःthird
तृतीयः:
विशेषण (qualifier of प्राणः)
TypeAdjective (ordinal)
Rootतृतीय (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
प्राणःbreath; vital force
प्राणः:
कर्तृ/विषय (subject)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
अभ्यूढःbrought near; led up/advanced
अभ्यूढः:
विशेषण (of प्राणः)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootअभि-उह् (धातु) → अभ्यूढ (कृदन्त, भूतकृदन्त/क्त)
नामby name; namely
नाम:
विशेषण/निर्देश (naming/identification marker)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
असौthat (yonder)
असौ:
कर्तृ/विषय (deictic subject)
TypePronoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सःhe; that
सः:
कर्तृ/विषय (correlative ‘he/that’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चन्द्रमाःthe Moon
चन्द्रमाः:
समानााधिकरण/प्रत्यय (predicate nominative: identification)
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic (Vratya book tradition)
Devata: Candramās
Chandas: Prose-like bandhu statement
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From uplift to calm: wonder resolves into cooling peace.","listener_experience":"A softening of inner pressure; sense of being replenished and emotionally steadied.","intensity":5}