Mantra 15

Sukta 9

Sanskrit (Devanagari)

श्वऽन्वतीरप्सरसो रूपका उतार्बुदे । अन्तःपात्रे रेरिहतीं रिशां दुर्णिहितैषिणीम्। सर्वास्ता अर्बुदे त्वममित्रेभ्यो दृशे कुरूदारांश्च प्र दर्शय

IAST Transliteration

śvànvatīr apsáraso rū́pakā utā́rbude | antáḥ-pā́tre réríhatīṃ riśā́ṃ durnihitáiṣiṇīm | sárvā́s tā́ arbude tvám amítrebhyo dṛśé kúru udārā́ṃś ca prá darśaya ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Dog-followed Apsarases, shape-wearing, and thou, O Arbuda—her that within the vessel licks again and again, seeking harm, hunting what is ill-bestowed: all those, O Arbuda, make thou visible to our foes; their gaping sores, too, show forth.

Translation

Hỡi các Apsaras (Apsarasa) có chó theo sau, những kẻ khoác mang nhiều hình dạng; và cả ngươi, Arbuda—kẻ ở trong bình mà liếm đi liếm lại, tìm cách gây hại, săn đuổi điều bị đặt để sai ác: hỡi Arbuda, hãy làm cho tất cả bọn ấy hiện ra trước mắt kẻ thù của chúng ta; và cũng hãy phơi bày những vết loét há miệng của chúng.

Word by Word

• श्वः: tomorrow
• श्वः: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: श्वस् (अव्यय-प्रातिपदिक) / श्वः

• अन्वतीः: following (fem. pl.)
• अन्वतीः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: अन्वती (प्रातिपदिक; अन्वत्/अन्वती)

• अप्सरसः: Apsarases
• अप्सरसः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक)

• रूपकाः: forms/figures; shape-makers
• रूपकाः: Kartā
• Type: Noun
• Root: रूपक (प्रातिपदिक)

• उत: and; also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (अव्यय)

• अर्बुदे: in/at Arbuda (name of a being/place; also ‘tumor’ in later usage)
• अर्बुदे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक)

• अन्तःपात्रे: in the inner vessel/container
• अन्तःपात्रे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: अन्तःपात्र (प्रातिपदिक; अन्तः + पात्र)

• रेरिहतीम्: licking repeatedly; gnawing
• रेरिहतीम्: Karma
• Type: Participle/Adjective
• Root: √रिह् (लिह्/रिह्) + रेरिहत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; intensive/iterative sense)

• रिशाम्: injuries/harmful wounds
• रिशाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: रिशा (प्रातिपदिक)

• दुर्निहितैषिणीम्: seeking what is ill-placed/hidden wrongly; mischief-seeking
• दुर्निहितैषिणीम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: दुर्निहितैषिणी (प्रातिपदिक; दुर्-निहित + एषिणी ‘seeking’)

• सर्वाः: all (fem. pl.)
• सर्वाः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• ताः: those
• ताः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अर्बुदे: in/at Arbuda
• अर्बुदे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अमित्रेभ्यः: from enemies
• अमित्रेभ्यः: Apādāna
• Type: Noun
• Root: अमित्र (प्रातिपदिक)

• दृशे: for seeing; to be seen
• दृशे: Sampradāna
• Type: Verb (infinitival/dative form)
• Root: √दृश् (धातु) / दर्शन (अर्थे)

• कुरूदारान्: Kuru-people/men of the Kuru (as targets to be shown)
• कुरूदारान्: Karma
• Type: Noun
• Root: कुरूदार (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• प्र: forth; clearly
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• दर्शय: show (imperative)
• दर्शय: —
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु) + caus. दर्शय

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (verify Anukramaṇī assignment per edition).

Devata: Apsarases (as malignant spirits) and Arbuda (personified affliction)

Chandas: Mixed/irregular (verify per critical edition)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"Uncanny infiltration imagery → decisive exposure/command.","listener_experience":"Creeping recognition of hidden harm followed by catharsis through revelation.","intensity":7}