Sutra 16

Devanagari script

लाजान्मधुनेति विषेण पर्यस्य देवी काशिराजम् विषदिग्धेन नूप्रेण वैरन्त्यं मेखलामणिना सौवीरं जालूथमादर्शेन वेण्यां गूढं शस्त्रं कृत्वा देवी विदूरथं जघान ॥ कZ_०१.२०.१६ ॥

Transliteration

lājān madhunā iti viṣeṇa paryasya devī kāśirājam viṣadigdhena nūpreṇa vairantyaṃ mekhalāmaṇinā sauvīraṃ jālūtham ādarśena veṇyāṃ gūḍhaṃ śastraṃ kṛtvā devī vidūrathaṃ jaghāna

Translation

Bằng cách trộn độc vào (lễ vật như) gạo rang và mật ong, một hoàng hậu đã giết vua xứ Kāśī; bằng vòng chân bôi độc (bà giết) Vairantya; bằng đai lưng nạm ngọc (bà giết) Sauvīra; bằng chiếc gương (bà giết) Jālūtha; và bằng cách giấu vũ khí trong bím tóc, một hoàng hậu đã giết Vidūratha.

Word by Word

• लाजात्: from parched grain (laja)
• Type: Noun
• Root: लाजा
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (प्रयोगे भेदः), पञ्चमी एकवचनम् (अपादानम्)

• मधुना: with honey
• Type: Noun
• Root: मधु
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया एकवचनम् (करणम्)

• इति: thus (saying/quoting)
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: निपातः (उद्धरण/वचन-समाप्ति)

• विषेण: with poison
• Type: Noun
• Root: विष
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया एकवचनम् (करणम्)

• पर्यस्य: having sprinkled/strewn (it) around
• Type: Verb
• Root: परि+अस्
• Form: क्त्वान्त/ल्यप्-अव्ययकृदन्तः; ‘पर्यस्य’ = परि-आस्य (आस्/अस्यति) ‘having thrown/sprinkled around’

• देवी: the queen
• Type: Noun
• Root: देवी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम् (कर्ता)

• काशिराजम्: the king of Kāśī
• Type: Noun
• Root: काशिराज
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचनम् (कर्म)

• विषदिग्धेन: with (something) smeared with poison
• Type: Adjective
• Root: विष-दिग्ध
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया एकवचनम्; ‘विषेण दिग्धः’ = smeared with poison

• नूपुरेण: with an anklet
• Type: Noun
• Root: नूपुर
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया एकवचनम् (करणम्)

• वैरन्त्यम्: Vairantya (a kind of ornament/metal/object; proper name)
• Type: Noun
• Root: वैरन्त्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचनम् (कर्म)

• मेखला: a girdle/belt
• Type: Noun
• Root: मेखला
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचनम् (कर्म)

• मणिना: with a jewel/gem
• Type: Noun
• Root: मणि
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया एकवचनम् (करणम्)

• सौवीरम्: Sauvēra (a kind of ornament/metal/object; proper name)
• Type: Noun
• Root: सौवीर
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचनम् (कर्म)

• जालूथम्: Jālūtha (a kind of ornament/metal/object; proper name)
• Type: Noun
• Root: जालूथ
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचनम् (कर्म)

• आदर्शेन: with a mirror
• Type: Noun
• Root: आदर्श
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया एकवचनम् (करणम्)

• वेण्याम्: in the braid (of hair)
• Type: Noun
• Root: वेणी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचनम् (अधिकरणम्)

• गूढम्: hidden, concealed
• Type: Adjective
• Root: गूढ
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचनम्; ‘hidden/concealed’ (qualifying शस्त्रम्)

• शस्त्रम्: a weapon
• Type: Noun
• Root: शस्त्र
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचनम् (कर्म)

• कृत्वा: having made/placed
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः; ‘having made/placing (it)’

• देवी: the queen
• Type: Noun
• Root: देवी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम् (कर्ता)

• विदूरथम्: Vidūratha (proper name)
• Type: Noun
• Root: विदूरथ
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचनम् (कर्म)

• जघान: killed
• Type: Verb
• Root: हन्
• Form: लिट् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुष एकवचनम्; ‘he/she killed’

Entities Mentioned

• devī (queen)
• Kāśīrāja (king of Kāśī)
• Vairantya
• Sauvīra
• Jālūtha
• Vidūratha

More Details

FAQs

What is the governance lesson from listing objects like anklets, girdles, mirrors, and hair-braids?

Every intimate object is a potential delivery mechanism for poison or weapons; security must treat personal effects as controllable vectors, not harmless accessories.

How does this verse expand the threat model beyond ‘armed intruders’?

It highlights covert methods (poisoning, hidden blades) and trusted insiders, requiring inspection regimes and controlled supply chains for palace items.