Sutra 24

Devanagari script

कृत्यपक्षोपजापमकृत्यपक्षे गूढप्रणिधानं रागापरागौ भर्तरि रन्ध्रं च प्रकृतीनां तापसवैदेहकव्यञ्जनाभ्यामुपलभेत तयोरन्तेवासिभिश्चिकित्सकपाषण्डव्यञ्जनोभयवेतनैर्वा ॥ कZ_०१.१६.२४ ॥

Transliteration

kṛtyapakṣopajāpam akṛtyapakṣe gūḍhapraṇidhānaṃ rāgāparāgau bhartari randhraṃ ca prakṛtīnāṃ tāpasavaidehakavyañjanābhyām upalabheta tayor antevāsibhiś cikitsakapāṣaṇḍavyañjanobhayavetanair vā.

Translation

Để lôi kéo sự đào ngũ về “phe chính đáng/phe của vua” và cài mật thám vào “phe sai trái/phe đối địch”, nhà vua phải nắm rõ các thành phần của quốc gia (prakṛti) yêu hay ghét chủ của họ ra sao và những chỗ sơ hở (randhra) trong họ, bằng các điệp viên cải trang làm ẩn sĩ và làm người Vaidehaka; hoặc thông qua đệ tử của họ, bằng điệp viên cải trang làm thầy thuốc và làm kẻ tu hành dị giáo; hoặc bằng điệp viên nhận lương từ cả hai phía.

Word by Word

• कृत्यपक्षे: in the loyal/‘to-be-done’ faction (the king’s side)
• Type: Noun
• Root: कृत्य + पक्ष
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन; (पक्षे) अधिकरणे

• उपजापम्: secret inducement/instigation (to win over)
• Type: Noun
• Root: उप + जप्
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म

• अकृत्यपक्षे: in the hostile/‘not-to-be-done’ faction (opposition side)
• Type: Noun
• Root: अकृत्य + पक्ष
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन; अधिकरणे

• गूढप्रणिधानम्: covert placement/assignment (of spies)
• Type: Noun
• Root: गूढ + प्र + नि + धा
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म

• रागापरागौ: attachment and non-attachment (favour and disfavour)
• Type: Noun
• Root: राग + अपराग
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया द्विवचन; कर्म

• भर्तरि: towards/in the master (the king)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन; अधिकरणे

• रन्ध्रम्: a weak point/vulnerability
• Type: Noun
• Root: रन्ध्र
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• प्रकृतीनाम्: of the state’s constituents (prakṛtis)
• Type: Noun
• Root: प्रकृति
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन; सम्बन्धे

• तापस: by (means of) an ascetic
• Type: Noun
• Root: तापस
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया द्विवचन (समासे सह); करण/साधनभावे

• वैदेहक: and a vaidehaka (a particular agent/disguise type)
• Type: Noun
• Root: वैदेहक
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया द्विवचन (समासे सह); करण/साधनभावे

• व्यञ्जनाभ्याम्: by means of (their) disguises
• Type: Noun
• Root: व्यञ्जन
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया द्विवचन; करण

• उपलभेत: should ascertain/find out
• Type: Verb
• Root: उप + लभ्
• Form: विधिलिङ्; परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचन; (कर्तरि प्रयोगः)

• तयोः: of those two / in those two
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: षष्ठी/सप्तमी द्विवचन; सम्बन्धे

• अन्तेवासिभिः: by (their) resident pupils/disciples
• Type: Noun
• Root: अन्तेवासिन्
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया बहुवचन; करण

• चिकित्सक: by physicians
• Type: Noun
• Root: चिकित्सक
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया बहुवचन (समासे सह); करण

• पाषण्ड: by sectarians/heretics
• Type: Noun
• Root: पाषण्ड
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया बहुवचन (समासे सह); करण

• व्यञ्जन: by (their) disguises
• Type: Noun
• Root: व्यञ्जन
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया बहुवचन (समासे सह); करण

• उभयवेतनैः: by double-paid (agents)
• Type: Noun
• Root: उभय + वेतन
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया बहुवचन; करण

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्यय

Entities Mentioned

• king
• prakṛtis (state constituents)
• ascetic-disguised agents
• Vaidehaka-disguised agents
• pupils/disciples
• physician-disguised agents
• pāṣaṇḍa-disguised agents
• double-paid agents

More Details

FAQs

What is the administrative intent of this sūtra?

To institutionalize loyalty assessment and controlled defection operations using layered intelligence covers, while identifying exploitable vulnerabilities in key constituencies.

What is ‘randhra’ in governance terms?

Actionable weakness—personal, financial, moral, or procedural—through which an official or group can be influenced, neutralized, or recruited.