Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 16

यदा वा पश्येत्मित्रमाक्रन्दश्च मे शूरवृद्धानुरक्तप्रकृतिः विपरीतप्रकृतिः परः पार्ष्णिग्राहश्चासारश्च शक्ष्यामि मित्रेणासारमाक्रन्देन पार्ष्णिग्राहं वा विगृह्य यातुमिति तदा विगृह्य यायात् ॥ कZ_०७.४.१६ ॥

yadā vā paśyet mitram ākrandaś ca me śūravṛddhānuraktaprakṛtiḥ viparītaprakṛtiḥ paraḥ pārṣṇigrāhaś cāsāraś ca śakṣyāmi mitreṇāsāram ākrandena pārṣṇigrāhaṃ vā vigṛhya yātum iti tadā vigṛhya yāyāt

Hoặc khi ông thấy đồng minh và nước hậu thuẫn phía sau của mình trung thành, gồm những thành phần dũng cảm và giàu kinh nghiệm, trong khi các thành phần của địch thì bất lợi; và khi “kẻ nắm gót” của địch (láng giềng đe dọa hậu phương) cùng đồng minh yếu của địch đều dễ bị tổn thương—đến mức với đồng minh ông có thể đánh đồng minh yếu của địch, hoặc với hậu thuẫn phía sau ông có thể đánh “kẻ nắm gót”—thì ông nên khởi sự thù địch và tiến quân.

यदाwhen
यदा:
TypeParticle
Rootयदा
Formअव्यय; कालवाचक-सम्बन्धे (when)
वाor/alternatively
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
पश्येत्should perceive/should see
पश्येत्:
TypeVerb
Root√पश् (दृश्)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
मित्रम्an ally
मित्रम्:
TypeNoun
Rootमित्र
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया एकवचनम्
आक्रन्दःthe rear enemy (one who attacks from behind)
आक्रन्दः:
TypeNoun
Rootआक्रन्द
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
मेmy/of me
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formषष्ठी एकवचनम् (enclitic)
शूर-वृद्ध-अनुरक्त-प्रकृतिः(whose) state-constituents are brave, mature/experienced, and loyal
शूर-वृद्ध-अनुरक्त-प्रकृतिः:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formपुं/स्त्रीलिङ्ग-प्रयोगः (here: स्त्रीलिङ्गः), प्रथमा एकवचनम्; विशेषण-समासः: शूर + वृद्ध + अनुरक्त + (प्रकृतिः)
विपरीत-प्रकृतिः(whose) state-constituents are hostile/turned against (him)
विपरीत-प्रकृतिः:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्; विपरीता प्रकृतिः यस्य (bahuvrīhi-like sense, but form is descriptive)
परःthe enemy (the other)
परः:
TypeAdjective (used substantively)
Rootपर
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्
पार्ष्णिग्राहःthe rear-pressing enemy (heel-grabber)
पार्ष्णिग्राहः:
TypeNoun
Rootपार्ष्णिग्राह
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
असारःweak/insubstantial
असारः:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअसार
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
शक्ष्यामिI shall be able
शक्ष्यामि:
TypeVerb
Root√शक्
Formलृट्/भविष्यत् (simple future), परस्मैपदम्, उत्तमपुरुषः, एकवचनम्
मित्रेणby/with an ally
मित्रेण:
TypeNoun
Rootमित्र
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया एकवचनम्
असारम्the weak one
असारम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअसार
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया एकवचनम्
आक्रन्देनby/with the rear enemy
आक्रन्देन:
TypeNoun
Rootआक्रन्द
Formपुंलिङ्गः, तृतीया एकवचनम्
पार्ष्णिग्राहम्the heel-grabber enemy
पार्ष्णिग्राहम्:
TypeNoun
Rootपार्ष्णिग्राह
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया एकवचनम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
विगृह्यhaving fought/after making war
विगृह्य:
TypeVerbal indeclinable (Gerund)
Rootवि + √ग्रह्
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
यातुम्to go/to march
यातुम्:
TypeVerb (Infinitive)
Root√या
Formतुमुन् (infinitive)
इतिthus (thinking/‘that’)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formअव्यय; इत्यादि-वाक्यसमाप्त्यर्थक (quotative)
तदाthen
तदा:
TypeParticle
Rootतदा
Formअव्यय; तस्मिन् काले
विगृह्यhaving fought/after making war
विगृह्य:
TypeVerbal indeclinable (Gerund)
Rootवि + √ग्रह्
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
यायात्should go/should march
यायात्:
TypeVerb
Root√या
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
A
ally (mitra)
Ā
ākranda (rear-supporting power)
E
enemy
P
pārṣṇigrāha (rear threat)

FAQs

March when your support system (ally + rear base) is reliable, and the enemy’s support system (weak ally + rear threat) can be neutralized through coordinated action.

Because an expedition fails if the rear is threatened; neutralizing or containing the heel-grasper is a prerequisite to sustained operations.