षोडशद्रोणं जाङ्गलानां वर्षप्रमाणमध्यर्धमानूपानां देशवापानामर्धत्रयोदशाश्मकानाम् त्रयोविंशतिरवन्तीनाममितमपरान्तानां हैमन्यानां च कुल्यावापानां च कालतः ॥ कZ_०२.२४.०५ ॥
ṣoḍaśadroṇaṃ jāṅgalānāṃ varṣapramāṇamadhyardhamānūpānāṃ deśavāpānāmardhatrayodaśāśmakānām trayoviṃśatiravantīnām amitam aparāntānāṃ haimanyānāṃ ca kulyāvāpānāṃ ca kālataḥ
Chuẩn đo mưa (varṣa-pramāṇa) là: 16 droṇa ở vùng khô hạn (jāṅgala); 8 rưỡi ở vùng đầm lầy/ẩm ướt (ānūpa); 12 rưỡi cho các vùng Deśa và Vāpa; 13 rưỡi cho Aśmaka; 23 cho Avanti; còn ở Aparānta thì không cố định (biến thiên). Đối với cây trồng vụ đông và việc gieo trồng có tưới bằng kênh/mương (kulyā-vāpa), phải đánh giá theo mùa/thời điểm.
To calibrate taxation, sowing schedules, irrigation priorities, and famine-risk planning to local ecological realities rather than a single empire-wide norm.
It signals high variability/uncertainty, requiring flexible assessment instead of rigid targets—an administrative cue to rely on observation-based decisions.