Adhyaya 253

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे व्यवहारो नाम द्विपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रिपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः व्यवहारकथनं अग्निर् उवाच गृहीतार्थः क्रमाद्दाप्यो धनिनामधमर्णिकः दत्वा तु ब्राह्मणायादौ नृपतेस्तदनन्तरम्

Như vậy, trong Agni Mahāpurāṇa, chương thứ 252 mang tên “Vyavahāra (Thủ tục pháp lý)” kết thúc. Nay bắt đầu chương thứ 253, “Trình bày về Vyavahāra.” Agni nói: Người mắc nợ đã nhận tài vật của kẻ khác phải hoàn trả cho các chủ nợ theo thứ tự—trước hết trả phần phải trả cho Bà-la-môn, rồi sau đó trả phần phải trả cho nhà vua.

Verse 2

राज्ञाधमर्णिको दाप्यः साधिताद्दशकं स्मृतम् पञ्चकन्तु शतं दाप्यः प्राप्तार्थो ह्य् उत्तमर्णकः

Theo lệnh nhà vua, người mắc nợ sẽ bị buộc phải trả; kinh điển dạy rằng khi thu hồi được nợ thì lấy một phần mười. Nhưng đối với một trăm thì trả năm (tức năm phần trăm), vì chủ nợ quả đã nhận được phần của mình.

Verse 3

हीनजातिं परिक्षीणमृणार्थं कर्म कारयेत् ब्राह्मणस्तु परिक्षीणः शनैर् दाप्यो यथोदयम्

Người thuộc địa vị thấp mà lâm cảnh khốn cùng vì nợ có thể bị bắt làm công để hoàn trả. Nhưng nếu một Bà-la-môn lâm cảnh khốn cùng, thì chỉ nên buộc trả dần dần, theo từng khoản, tùy theo thu nhập phát sinh.

Verse 4

दीयमानं न गृह्णाति प्रयुक्तं यः स्वकन्धनम् मध्यस्थस्थापितं तत्स्याद्वर्धते न ततः परं

Người nào không nhận điều được trao đúng phép, và cũng không đem tài sản của mình ra sử dụng, thì của cải ấy như được ký thác nơi người giữ trung lập; nó không tăng trưởng vượt quá mức đó.

Verse 5

ऋक्थग्राह ऋणं दाप्यो योषिद्ग्राहस्तथैव च पुत्रो ऽनन्याश्रितद्रव्यः पुत्रहीनस्य ऋक्थिनः

Người nhận thừa kế phải bị buộc trả nợ; cũng vậy, người nhận người vợ (trong việc tái giá của góa phụ/nhận giám hộ) cũng phải trả. Còn người con của kẻ không có người thừa tự—nếu tài sản của người con ấy không nương dựa hay phát sinh từ người khác—thì riêng người ấy là kẻ thừa kế chính đáng.

Verse 6

अविभुक्तैः कुटुम्बार्थं यदृणन्तु कृतम्भवेत् दद्युस्तदृक्थिनः प्रेते प्रोषिते वा कुटुम्बिनि

Nếu một gia đình chung chưa phân chia mà mắc nợ vì lợi ích của gia thất, thì những người thừa kế phải hoàn trả khoản nợ ấy khi gia chủ đã qua đời hoặc vắng mặt lâu ngày.

Verse 7

न योषित् पतिपुत्राभ्यां न पुत्रेण कृतं पिता दद्यादृते कुटुम्बार्थान्न पतिः स्त्रीकृतं तथा

Người vợ không nên đem cho tài sản do chồng hay con trai làm ra; cũng vậy, người cha không nên đem cho tài sản do con trai làm ra—trừ khi vì nhu cầu của gia thất. Cũng theo lẽ ấy, người chồng không nên đem cho tài sản do vợ làm ra.

Verse 8

गोपशौण्डिकशैनूषरजकव्याधयोषितां ऋणं दद्यात्पतिस्त्वासां यस्माद्वृत्तिस्तदाश्रया

Người chồng phải trả nợ cho những phụ nữ như vợ người chăn bò, vợ người bán rượu, vợ người phục dịch trại quân, vợ người giặt là, và vợ người thợ săn—vì sinh kế của họ nương tựa nơi chồng làm chỗ dựa.

Verse 9

प्रतिपन्नं स्त्रिया देयं पत्या वा सह यत् कृतं स्वयं कृतं वा यदृणं नान्यस्त्री दातुमर्हति

Khoản nợ đã được gánh chịu hợp pháp thì người phụ nữ phải hoàn trả—dù là nợ cùng lập với chồng hay do chính nàng tự vay. Không người phụ nữ nào khác có quyền (hay nghĩa vụ) trả thay khoản ấy.

Verse 10

पितरि प्रोषिते प्रेते व्यसाभिप्लुते ऽथ वा पुत्रपौत्रैर् ऋणन्देयं निह्नवे साक्षिभावितम्

Khi người cha vắng mặt, hoặc đã qua đời, hoặc bị tai ương vùi dập, thì khoản nợ phải do con trai và cháu trai trả. Nếu có sự chối bỏ, phải được xác lập bằng lời chứng của nhân chứng.

Verse 11

सुराकामद्यूतकृतन्दण्डशुल्कावशिष्टकम् वृथा दानं तथैवेह पुत्रो दद्यान्न पैतृकम्

Sự bố thí làm từ phần của cải còn lại do rượu chè, dục lạc, cờ bạc, tiền phạt và các khoản thuế/lệ phí mà có thì ở đời này là vô ích (không sinh công đức). Cũng vậy, người con trai không nên đem cho tặng gia sản của cha.

Verse 12

भ्रातॄणामथ दम्पत्योः पितुः पुत्रस्य चैव हि व्यसनाभिप्लुतेपि वेति ख , घ , ञ च प्रतिभाव्यमृणं ग्राह्यमविभक्तेन च स्मृतम्

Trong trường hợp anh em, vợ chồng, cũng như cha và con—dù một bên bị tai ương giáng xuống—khoản nợ có bảo chứng bằng người bảo lãnh (pratibhā) vẫn phải được thu hồi. Lại còn ghi nhận rằng người đồng thừa kế chưa phân chia tài sản cũng phải chịu trách nhiệm đối với việc thu hồi ấy.

Verse 13

दर्शने प्रत्यये दाने प्रतिभाव्यं विधीयते आधौ तु वितथे दाप्या वितथस्य सुता अपि

Trong việc ra trình diện (trước tòa), việc chứng minh, và việc trao cho/chuyển nhượng, luật định phải lập người bảo lãnh. Nhưng nếu ngay từ đầu người bảo lãnh ấy tỏ ra gian trá (không thực hiện), thì ngay cả con gái của kẻ bảo lãnh gian trá đó cũng bị buộc phải trả (tức gia quyến phải liên đới).

Verse 14

दर्शनप्रतिभूर्यत्र मृतः प्रात्ययिको ऽपि वा न तत्पुत्रा धनं दद्युर्दद्युर्दानाय ये स्थिताः

Trong trường hợp người bảo lãnh việc xuất hiện (hoặc trình diện) đã chết—hoặc ngay cả người bảo lãnh việc thanh toán—thì các con trai của người ấy không nên bị buộc phải trả số tiền đó; trái lại, những người được chỉ định để phân phát vào việc bố thí nên đem số ấy cúng thí làm bố thí.

Verse 15

बहवः स्युर्यदि स्वांशैर् दद्युः प्रतिभुवो धनम् एकच्छायाश्रितेष्वेषु धनिकस्य यथा रुचि

Nếu có nhiều người bảo lãnh và họ nộp tiền theo phần của mình, thì—đối với những người cùng nương dưới một sự che chở (được xem như một nhóm)—chủ nợ có thể tiến hành theo ý muốn của mình.

Verse 16

प्रतिभूर्दापितो यत्र प्रकाशं धनिने धनम् द्विगुणं प्रतिदातव्यमृणिकैस्तस्य तद्भवेत्

Ở nơi người bảo lãnh (pratibhū) bị buộc phải trả nợ cho chủ nợ một cách công khai và được xác lập rõ ràng, thì con nợ phải hoàn trả cho người bảo lãnh số tiền ấy gấp đôi; trách nhiệm ấy vì vậy thuộc về con nợ.

Verse 17

स्वसन्ततिस्त्रीपशव्यं धान्यं द्विगुणमेव च वस्त्रं चतुर्गुणं प्रोक्तं रसश्चाष्टगुणस् तथा

Đối với con cháu của mình, phụ nữ và gia súc, ngũ cốc được quy định tính gấp đôi; vải vóc được tuyên là gấp bốn; và các tinh chất dạng lỏng (như bơ sữa ghee và tương tự) cũng gấp tám.

Verse 18

आधिः प्रणश्येत् द्विगुणे धने यदि न मोक्ष्यते काले कालकृतं नश्येत् फलभोग्यो न नश्यति

Vật cầm cố (ādhi) bị tịch thu khi khoản nợ trở thành gấp đôi; nếu không chuộc đúng thời hạn, nó mất do thời gian trôi qua. Nhưng vật cầm cố được giữ để hưởng hoa lợi (phalabhogya) thì không bị tịch thu.

Verse 19

गोप्याधिभोग्यो नावृद्धिः सोपकारे ऽथ भाविते नष्टो देयो विनष्टश् च दैवराजकृतादृते

Vật cầm cố/ký thác phải được giữ kín và không được hưởng dụng thì không phát sinh tăng trưởng (lãi). Nhưng nếu đem dùng để cầu lợi, thì dù bị mất cũng phải bồi hoàn; dù bị hủy hoại cũng phải đền bù—trừ khi tổn thất do thiên tai (ý Trời) hoặc do hành vi của vua/nhà nước.

Verse 20

आधेः स्वीकरणात्सिद्धौरक्षमाणोप्यसारताम् यातश्चेदन्य आधेयो धनभाग् वा धनी भवेत्

Nếu sau khi vật cầm cố đã được nhận và xác lập đúng pháp, mà vật ấy vẫn bị giảm giá trị dù đang được gìn giữ, thì có thể nhận một vật khác làm cầm cố; hoặc chủ nợ được quyền hưởng một phần tài sản của con nợ, hay trở thành chủ sở hữu (trong phạm vi ấy).

Verse 21

चरित्रं बन्धककृतं सवृद्धं दापयेद्वनं सत्यङ्कारकृतं द्रव्यं द्विगुणं प्रतिदापयेत्

Phải buộc hoàn trả nợ cầm cố cùng với phần tăng trưởng (lãi) đã phát sinh. Nhưng tài sản thu được do sự “thề xác nhận” gian trá thì phải bị buộc hoàn trả gấp đôi.

Verse 22

उपस्थितस्य मोक्तव्य आधिर्दण्डो ऽन्यथा भवेत् प्रयोजके सति धनं कुलेन्यस्याधिमाप्नुयात्

Khi người cầm cố xuất hiện (mang đủ số tiền), vật cầm cố phải được hoàn trả; nếu không trả thì mắc phạt. Nếu người cầm cố vắng mặt nhưng có người đại diện được ủy quyền hợp pháp, thì người ấy có thể thay mặt gia tộc chuộc cầm cố và thu hồi tài sản/tiền của họ.

Verse 23

तत्कालकृतमूल्यो वा तत्र तिष्ठेदवृद्धिकः प्रतिभाव्यमृणं साक्ष्यमविभक्तेन तत् स्मृतमिति ख , ग , घ , छ , ज , ट च विना धारणकाद्वापि विक्रीणीते ससाक्षिकम्

Hoặc ấn định giá theo trị giá ngay lúc ấy và lưu giữ mà không tính lãi. Nợ có người bảo lãnh, và lời chứng của người không phải đồng phần (tức người đồng sở hữu chưa phân chia không được coi là nhân chứng độc lập), được ghi nhớ như quy tắc. Trong các dị bản (kha, ga, gha, cha, ja, ṭa) còn nói: dù không có văn tự, việc mua bán vẫn có thể thành, miễn là thực hiện trước mặt các nhân chứng.

Verse 24

यदा तु द्विगुणीभूतमृणमाधौ तदा खलु मोच्यश्चाधिस्तदुत्पाद्य प्रविष्टे द्विगुणे धने

Nhưng trong trường hợp cầm cố/thế chấp, khi khoản nợ đã tăng thành gấp đôi, thì tài sản cầm cố quả thật phải được giải chấp; người giữ cầm cố sau khi đã thu lấy hoa lợi, được xem là đã thỏa mãn khi giá trị thu được đạt đến mức gấp đôi của vốn nợ (tức đã nhận tương đương hai lần khoản nợ).

Verse 25

व्यसनस्थमनाख्याय हस्ते ऽन्यस्य यदर्पयेत् द्रव्यं तदौपनिधिकं प्रतिदेयं तथैव तत्

Nếu một người đang lâm nạn, không khai rõ (các chi tiết), mà giao tài vật vào tay người khác, thì tài vật ấy được gọi là aupanidhika (ký thác kín/không công bố) và phải được hoàn trả đúng y như tình trạng ban đầu.

Verse 26

न दाप्यो ऽपहृतं तत्तु राजदैवकतस्करैः प्रेषश्चेन्मार्गिते दत्ते दाप्यो दण्डश् च तत्समम्

Tài vật bị trộm cướp thì không được bắt người giữ/đại diện phải bồi thường, nếu nó bị mang đi bởi quan lại của vua, bởi tai biến do số mệnh (thiên tai), hoặc bởi kẻ trộm; nhưng nếu sau khi bị đòi hỏi và truy tìm mà người hầu/đại diện lại giao nộp, thì người ấy phải chịu một khoản phạt bằng đúng giá trị tài vật đó.

Verse 27

आजीवन् स्वेच्छया दण्ड्यो दाप्यस्तच्चापि सोदयं याचितावाहितन्यासे निक्षेपेष्वप्ययं विधिः

Nếu có người khi còn sống mà tự ý (không bị ép buộc) chiếm dụng một vật ký thác, thì người ấy phải bị phạt tiền và còn phải hoàn trả tài vật ấy cùng với phần tăng thêm (lãi/lợi). Quy định này cũng áp dụng đối với ký thác theo yêu cầu (yācita-nyāsa), ký thác được giao phó (āvahita-nyāsa), và nói chung đối với mọi loại ký thác (nikṣepa).