Adhyaya 12

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे उत्तरकाण्डवर्णनं नाम एकादशो ऽध्यायः अथ द्वादशो ऽध्यायः श्रीहरिवंशवर्णनं अग्निर् उवाच हरिवंशम्प्रवक्ष्यामि विष्णुनाभ्यम्बुजादजः ब्रह्मणोत्रिस्ततः सोमः सोमाज्जातः पुरूरवाः

Như vậy, trong Agni Purāṇa—phần Āgneya Rāmāyaṇa—chương mười một được gọi là “Mô tả Uttara-kāṇḍa”. Nay bắt đầu chương mười hai, “Mô tả Harivaṃśa thiêng liêng”. Agni nói: “Ta sẽ giảng về dòng dõi của Hari. Từ hoa sen mọc nơi rốn của Viṣṇu sinh ra Đấng Vô Sinh (Brahmā). Từ Brahmā sinh Atri; từ Atri sinh Soma; và từ Soma sinh Purūravas.”

Verse 2

तस्मादायुरभूत्तस्मान् नहुषो ऽतो ययातिकः यदुञ्च तुर्वसुन्तस्माद् देवयानी व्यजायत

Từ Purūravas sinh Āyu; từ Āyu sinh Nahuṣa; từ Nahuṣa sinh Yayāti. Từ Yayāti sinh Yadu và Turvasu; và cũng từ Yayāti sinh Devayānī.

Verse 3

द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी यदोः कुले यादवाश् च वसुदेवस्तदुत्तमः

Từ (bà) sinh Druhyu, Anu và Puru. Śarmiṣṭhā, con gái của Vṛṣaparvan, cũng sinh con cháu; và trong dòng dõi Yadu xuất hiện các Yādava—trong đó Vasudeva là bậc tối thượng.

Verse 4

भुवो भारावतारार्थं देवक्यां वसुदेवतः हिरण्यकशिपोः पुत्राः षड्गर्भा योगनिद्रया

Nhằm giáng thế để giảm gánh nặng cho Địa Cầu, sáu bào thai—những người con của Hiraṇyakaśipu—được đưa vào Devakī qua Vasudeva, nhờ Yog-nidrā (năng lực thần linh của giấc ngủ huyền nhiệm).

Verse 5

विष्णुप्रयुक्तया नीता देवकीजठरं पुरा अभूच्च सप्तमो गर्भो देवक्या जठराद् बलः

Thuở trước, do sự thúc đẩy của Viṣṇu, bào thai đã được chuyển vào dạ Devakī; và bào thai thứ bảy ấy trở thành Bala (Balarāma), được chuyển ra khỏi dạ Devakī.

Verse 6

सङ्क्रामितो ऽभूद्रोहिण्यां रौहिणेयस्ततो हरिः कृष्णाष्टम्याञ्च नभसि अर्धरात्रे चतुर्भुजः

Rồi Hari được chuyển vào dạ Rohiṇī, nên được gọi là Rauhiṇeya. Và vào ngày Kṛṣṇāṣṭamī—mồng tám nửa tháng tối của tháng Nabhas (Bhādrapada)—giữa đêm, Ngài hiện ra với bốn tay.

Verse 7

देवक्या वसुदेवेन स्तुतो बालो द्विबाहुकः वसुदेवः कंसभयाद् यशोदाशयने ऽनयत्

Hài nhi hai tay—được Devakī và Vasudeva tán thán—vì sợ Kaṃsa, đã được Vasudeva bồng đi và đặt vào nơi nằm của Yaśodā.

Verse 8

यशोदाबालिकां गृह्य देवकीशयने ऽनयत् कंसो बालध्वनिं श्रुत्वा ताञ्चिक्षेप शिलातले

Bế đứa bé gái của Yaśodā, ông đem đặt vào giường của Devakī. Kaṃsa nghe tiếng trẻ con liền chộp lấy và ném xuống tảng đá.

Verse 9

वारितोपि स देवक्या मृत्युर्गर्भोष्टमो मम श्रुत्वाशरीरिणीं वाचं मत्तो गर्भास्तु मारिताः

Dẫu Devakī cố ngăn cản, Kaṃsa vẫn nghĩ: “Cái chết của ta là bào thai thứ tám của Devakī”; và sau khi nghe tiếng nói vô hình, hắn đã giết các bào thai sinh từ nàng.

Verse 10

समर्पितास्तु देवक्या विवाहसमयेरिताः सा क्षिप्ता बालिका कंसम् आकाशस्थाब्रवीदिदम्

Nhưng những đứa trẻ mà Devakī đã trao nộp vào lúc thành hôn, theo điều bị đòi hỏi, đều bị Kaṁsa quăng xuống; rồi một bé gái vẫn ở giữa hư không cất lời như sau.

Verse 11

किं मया क्षिप्तया कंस जातो यस्त्वां बधिष्यति विष्णुनाभ्यब्जादज इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्वस्वभूतो देवानां भूभारहरणाय सः

“Hỡi Kaṁsa, việc ném ta đi thì được ích gì? Chính từ ta đã sinh ra đấng sẽ giết ngươi.” (Bản chép có dấu còn đọc khác: “aja—đấng sinh từ hoa sen nơi rốn của Viṣṇu.”) Ngài ấy—tinh yếu của chư thiên—đã đến để trừ bỏ gánh nặng của địa cầu.

Verse 12

इत्युक्त्वा सा च शुम्भादीन् हत्वेन्द्रेण च संस्तुता आर्या दुर्गा वेदगर्भा अम्बिका भद्रकाल्यपि

Nói xong như vậy, nàng diệt Śumbha và những kẻ khác; và được Indra tán dương—nàng là Bậc Thánh Nữ, Durgā, Thai tạng/tinh túy của Veda, Ambikā, và cũng là Bhadrakālī.

Verse 13

भद्रा क्षेम्या क्षेमकरी नैकबाहुर् नमामि ताम् त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नाम सर्वान् कामानवाप्नुयात्

Con cúi lạy Ngài—Bhadrā (Đấng Cát tường), Kṣemyā (Đấng ban an ổn), Kṣemakarī (Đấng tạo phúc lợi), và Naikabāhuḥ (Đấng nhiều tay). Ai tụng đọc các danh hiệu này vào ba thời giao của ngày sẽ đạt mọi mục đích mong cầu.

Verse 14

कंसो ऽपि पूतनादींश् च प्रेषयद्बालनाशने यशोदापतिनन्दाय वसुदेवेन चार्पितौ

Kaṁsa cũng sai Pūtanā và những kẻ khác đi để hủy diệt đứa trẻ; còn hai đứa trẻ ấy đã được Vasudeva ký thác cho Nanda, phu quân của Yaśodā.

Verse 15

रक्षणाय च कंसादेर् भीतेनैव हि गोकुले रामकृष्णौ चेरतुस्तौ गोभिर्गोपालकैः सह

Vì sự hộ vệ, do sợ Kaṁsa và những kẻ tương tự, hai vị Rāma và Kṛṣṇa đã cư trú tại Gokula, cùng với đàn bò và các thiếu niên chăn bò.

Verse 16

सर्वस्य जगतः पालौ गोपालौ तौ बभूवतुः कृष्णश्चोलूखले बद्धो दाम्ना व्यग्रयशोदया

Dẫu là bậc hộ trì của toàn thể vũ trụ, hai Ngài vẫn trở thành những người chăn bò; và Kṛṣṇa—bị Yaśodā đang bận rộn lo lắng dùng dây trói vào cối giã—đã ở đó trong tình trạng bị buộc.

Verse 17

यमलार्जुनमध्ये ऽगाद् भग्नौ च यमलार्जुनौ परिवृत्तश् च शकटः पादक्षेपात् स्तनार्थिना

Đứa trẻ khát sữa bò đã bò vào khoảng giữa hai cây arjuna song sinh, rồi dùng chân đá; do đó hai cây arjuna bị gãy đổ, và chiếc xe bị lật nhào.

Verse 18

पूतना स्तनपानेन सा हता हन्तुमुद्यता वृन्दावनगतः कृष्णः कालियं यमुनाह्रदात्

Pūtanā—kẻ đến với ý định sát hại Ngài—đã bị giết bởi việc (Kṛṣṇa) bú sữa nơi bầu vú của nàng; và Kṛṣṇa, sau khi đến Vṛndāvana, đã lôi Kāliya ra khỏi vũng nước sông Yamunā để hàng phục.

Verse 19

जित्वा निःसार्य चाब्धिस्थञ् चकार बलसंस्तुतः क्षेमं तालवनं चक्रे हत्वा धेनुकगर्दभं

Sau khi chiến thắng và xua đuổi những kẻ cư trú trong thủy vực, được Balarāma tán thán, Ngài đã làm cho rừng Tālavana được an ổn bằng cách giết quỷ lừa Dhenuka.

Verse 20

अरिष्टवृषभं हत्वा केशिनं हयरूपिणम् शक्रोत्सवं परित्यज्य कारितो गोत्रयज्ञकः

Sau khi giết Ariṣṭa—ác quỷ hình bò—và Keśin, kẻ mang hình ngựa, rồi gác lại lễ hội của Śakra (Indra), Ngài khiến cử hành “gotra-yajña”, tức nghi lễ thờ Govardhana/hiến tế tôn kính dòng tộc tổ tiên.

Verse 21

पर्वतं धारयित्वा च शक्राद्वृष्टिर् निवारिता नमस्कृतो महेन्द्रेण गोविन्दो ऽथार्जुनोर्पितः

Khi nâng ngọn núi lên, Ngài đã ngăn chặn trận mưa do Śakra (Indra) trút xuống; rồi Mahendra cúi mình đảnh lễ Govinda, và sau đó Arjuna được dâng trao cho Ngài.

Verse 22

इन्द्रोत्सवस्तु तुष्टेन भूयः कृष्णेन कारितः रथस्थो मथुराञ्चागात् कंसोक्ताक्रूरसंस्तुतः

Nhưng Kṛṣṇa, khi đã hoan hỷ, lại cho cử hành lễ Indra-utsava; rồi Ngài lên xe đi đến Mathurā theo lệnh của Kaṁsa, có Akrūra tháp tùng và ca ngợi Ngài.

Verse 23

गोपीभिरनुरक्ताभिः क्रीडिताभिर् निरीक्षितः रजकं चाप्रयच्छन्तं हत्वा वस्त्राणि चाग्रहीत्

Được các gopī đầy luyến ái, đang vui đùa, dõi nhìn, Ngài đã giết người thợ giặt vì không chịu trao y phục, rồi lấy các áo quần ấy.

Verse 24

सह रामेण मालाभृन् मालाकारे वरन्ददौ दत्तानुलेपनां कुब्जाम् ऋजुं चक्रे ऽहनद् गजं

Cùng với Rāma, người mang vòng hoa đã ban ân huệ cho người thợ kết hoa. Ngài cũng làm Kubjā—người dâng hương dược xoa—trở nên thẳng đẹp, và Ngài giết một con voi.

Verse 25

मत्तं कुवलयापीडं द्वारि रङ्गं प्रविश्य च कंसादीनां पश्यतां च मञ्चस्थानां नियुद्धकं

Ngay tại cửa vào đấu trường, Ngài bước vào sân và giao chiến với voi Kuvalayāpīḍa đang cuồng nộ vì động dục, trong khi Kaṃsa và những kẻ khác ngồi trên đài cao chứng kiến.

Verse 26

चक्रे चाणूरमल्लेन मुष्टिकेन बलो ऽकरोत् चाणूरमुष्टिकौ ताभ्यां हतौ मल्लौ तथापरे

Bala (Balarāma) giao đấu với đô vật Cāṇūra, còn (Kṛṣṇa) đối đầu Muṣṭika; bởi hai Ngài, Cāṇūra và Muṣṭika bị hạ sát, và các đô vật khác cũng vậy.

Verse 27

मथुराधिपतिं कंसं हत्वा तत्पितरं हरिः चक्रे यादवराजानम् अस्तिप्राप्ती च कंसगे

Sau khi giết Kaṃsa, chúa tể Mathurā, Hari (Kṛṣṇa) lập cha của Kaṃsa làm vua cai trị dòng Yādava; và trong việc liên quan đến Kaṃsa, cũng có sự thu hồi xương cốt (của những kẻ bị giết).

Verse 28

जरासन्धस्य ते पुत्र्यौ जरासन्धस्तदीरितः चक्रे स मथुरारोधं यादवैर् युयुधे शरैः

Hai con gái của Jarāsandha—do lời thúc giục của họ—Jarāsandha bèn vây hãm Mathurā và giao chiến với người Yādava bằng những loạt mưa tên.

Verse 29

रामकृष्णौ च मथुरां त्यक्त्वा गोमन्तमागतौ जरासन्धं विजित्याजौ पौण्ड्रकं वासुदेवकं

Rāma (Balarāma) và Kṛṣṇa rời Mathurā, đến núi Gomanta; và sau khi đánh bại Jarāsandha trong trận chiến, các Ngài cũng khuất phục Pauṇḍraka Vāsudeva.

Verse 30

पुरीं च द्वारकां कृत्वा न्यवसद् यादवैर् वृतः भौमं तु नरकं हत्वा तेनानीताश् च कन्यकाः

Sau khi lập thành Dvārakā, Ngài cư trú tại đó, được các Yādava vây quanh phụng vệ. Rồi Ngài giết Naraka, con của Bhūma, và cũng đưa về những công chúa đồng trinh đã bị hắn bắt đi.

Verse 31

देवगन्धर्वयक्षाणां ता उवाच जनार्दनः षोदशस्त्रीसहस्राणि रुक्मिण्याद्यास् तथाष्ट च

Đối với những phụ nữ thuộc hàng chư thiên, Gandharva và Yakṣa, Janārdana phán rằng: “Có mười sáu nghìn nữ nhân—khởi đầu là Rukmiṇī—và lại có tám vị hoàng hậu chính.”

Verse 32

सत्यभामासमायुक्तो गरुडे नरकार्दनः मणिशैलं सरत्रञ्च इन्द्रं जित्वा हरिर्दिवि

Cùng với Satyabhāmā, Hari—đấng diệt Naraka—cưỡi Garuḍa lên cõi trời; sau khi thắng Indra, Ngài đem về núi Maṇi và cả cây Pārijāta.

Verse 33

पारिजातं समानीय सत्यभामागृहे ऽकरोत् सान्दीपनेश् च शस्त्रास्त्रं ज्ञात्वा तद्बालकं ददौ

Đem cây Pārijāta về, Ngài đặt tại tư gia của Satyabhāmā. Lại nữa, sau khi học nơi Sandīpani tri thức về vũ khí và các astra (thần khí), Ngài hoàn trả đứa con của vị đạo sư ấy.

Verse 34

जित्वा पञ्चजनं दैत्यं यमेन च सुपूजितः रजकञ्च प्रजल्पन्तमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अबधीत् कालयवनं मुचुकुन्देन पूजितः

Sau khi hàng phục quỷ Pañcajana, Ngài được chính Yama tôn kính trọng thể. Ngài cũng giết Kālayavana—(theo dị bản bản thảo có ghi dấu: “và cả người thợ giặt nói lời hỗn xược”)—và được Mucukunda kính thờ.

Verse 35

वसुदेवं देवकीञ्च भक्तविप्रांश् च सोर्च्यत् रेवत्यां बलभद्राच्च यज्ञाते निशठोन्मुकौ

Nên thờ phụng Vasudeva và Devakī, lại thờ các bà-la-môn mộ đạo; và thờ Balabhadra cùng với Revatī—như vậy hai vị Niśaṭha và Unmuka được biết là “sinh từ tế lễ” (yajña-sinh).

Verse 36

कृष्णात् शाम्बो जाम्बवत्यामन्यास्वन्ये ऽभवन् सुताः

Từ Kṛṣṇa, Śāmba sinh bởi Jāmbavatī; còn từ các phu nhân khác của Ngài, những người con trai khác cũng được sinh ra.

Verse 37

तं मत्स्यं शम्बरायादान्मायावत्यै च शम्बरः

Ngài trao con cá ấy cho Śambara; và Śambara lại trao nó cho Māyāvatī.

Verse 38

मायावती मत्स्यमध्ये दृष्ट्वा स्वं पतिमादरात् पपोष सा तं चोवाच रतिस्ते ऽहं पतिर्मम

Māyāvatī thấy chính phu quân của mình ở trong bụng cá, liền ân cần nuôi dưỡng; và nàng nói với chàng: “Thiếp là người yêu của chàng, còn chàng là phu quân của thiếp.”

Verse 39

कामस्त्वं शम्भुनानङ्गः कृतोहं शम्बरेण च हृता न तस्य पत्नी त्वं मायाज्ञः शम्बरं जहि

Chàng chính là Kāma—được Śambhu khiến thành Ananga (vô thân). Thiếp cũng đã bị Śambara bắt cóc. Chàng không phải là phu quân của hắn; chàng, người am tường huyễn thuật, hãy giết Śambara đi.

Verse 40

तच् छ्रुत्वा शम्बरं हत्वा प्रद्युम्नः सह भार्यया मायावत्या ययौ कृष्णं कृष्णो हृष्टो ऽथ रुक्मिणी

Nghe vậy, Pradyumna sau khi giết Śambara đã cùng với hiền thê Māyāvatī đến yết kiến Kṛṣṇa. Kṛṣṇa hoan hỷ, và Rukmiṇī cũng vui mừng như thế.

Verse 41

प्रद्युम्नादनिरुद्धोभूदुषापतिरुदारधीः बाणो बलिसुतस्तस्य सुतोषा शोणितं पुरं

Từ Pradyumna sinh ra Aniruddha, bậc có trí đức cao, là phu quân của Uṣā. Lại có Bāṇa, con của Bali; con gái ông là Uṣā; và Śoṇita là thành đô của Bāṇa.

Verse 42

तपसा शिवपुत्रो ऽभूत् मायूरध्वजपातितः युद्धं प्राप्स्यसि वाण त्वं वाणं तुष्टः शिवोभ्यधात्

Nhờ khổ hạnh (tapas), ông như trở thành con của Śiva; nhưng lại bị kẻ có cờ mang hình chim công đánh gục. Śiva, lòng hoan hỷ, phán với Bāṇa: “Hỡi Bāṇa, ngươi sẽ bước vào chiến trận.”

Verse 43

शिवेन क्रीडतीं गौरीं दृष्ट्वोषा सस्पृहा पतौ तामाह गौरी भर्ता ते निशि सुप्तेति दर्शनात्

Thấy Gaurī vui đùa cùng Śiva, Uṣā—lòng khát khao hướng về phu quân của mình—thưa với nàng: “Gaurī, phu quân của chị dường như ngủ vào ban đêm,” (nàng suy ra) từ điều mình đã thấy.

Verse 44

वैशाखमासद्वादश्यां पुंसो भर्ता भविष्यति गौर्युक्ता हर्षिता चोषा गृहे सुप्ता ददर्श तं

Vào ngày Dvādaśī (ngày thứ mười hai) của tháng Vaiśākha, chàng sẽ trở thành phu quân của một người nữ. Và Uṣā—xinh đẹp, lòng tràn hoan hỷ—khi ngủ trong nhà đã thấy chàng (trong mộng/linh kiến).

Verse 45

आत्मना सङ्गतं ज्ञात्वा तत्सख्या चित्रलेखया लिखिताद्वै चित्रपटादनिरुद्धं समानयत्

Nhận ra (Aniruddha) là người đã hiệp nhất với nàng ngay trong tâm mình, nàng nhờ người bạn Citralekhā đem Aniruddha đến, sau khi nhận diện chàng từ bức chân dung vẽ trên tấm vải tranh.

Verse 46

तच् छ्रुत्वा इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः कृष्णपौत्रं द्वारकातो दुहिता वाणमन्त्रिणः कुम्भाण्डस्यानिरुद्धोगाद्रराम ह्य् उषया सह

Nghe vậy (theo dị bản bản thảo có ghi dấu), Aniruddha—cháu nội của Kṛṣṇa—từ Dvārakā đến, rồi cùng Uṣā, con gái của vị đại thần của Bāṇa (Bāṇāsura), tức Kumbhāṇḍa, hưởng lạc bên nhau.

Verse 47

वाणध्वजस्य सम्पातै रक्षिभिः स निवेदितः अनिरुद्धस्य वाणेन युद्धमासीत्सदारुणम्

Khi bọn lính canh ập vào, họ tâu việc ấy lên Bāṇadhvaja; rồi một trận chiến vô cùng khốc liệt bùng nổ với Bāṇa, kẻ đối địch của Aniruddha.

Verse 48

श्रुत्वा तु नारदात् कृष्णः प्रद्युम्नबलभद्रवान् गरुडस्थोथ जित्वाग्नीन् ज्वरं माहेश्वरन्तथा

Nghe Nārada thuật lại, Kṛṣṇa—cùng Pradyumna và Balabhadra—cưỡi Garuḍa; rồi sau khi vượt thắng các ngọn lửa, Ngài cũng chế ngự cơn “Sốt Māheśvara” phát sinh từ Mahādeva.

Verse 49

हरिशङ्करयोर्युद्धं बभूवाथ शराशरि नन्दिविनायकस्कन्दमुखास्तार्क्षादिभिर्जिताः

Rồi bấy giờ bùng lên cuộc chiến giữa Hari (Viṣṇu) và Śaṅkara (Śiva), với những loạt tên và tên đáp trả. Nandin, Vināyaka (Gaṇeśa), Skanda và các vị khác đều bị Tārkṣya (Garuḍa) cùng các đồng minh của Ngài khuất phục.

Verse 50

जृम्भते शङ्करे नष्टे जृम्भणास्त्रेण विष्णुना छिन्नं सहस्रं बाहूनां रुद्रेणाभयमर्थितम्

Khi Śaṅkara bị Viṣṇu dùng vũ khí Jṛmbhaṇa khiến ngáp dài và trở nên bất lực, một nghìn cánh tay (của Viṣṇu) bị chém đứt; bấy giờ Rudra cầu xin nơi Ngài lời bảo chứng an toàn.

Verse 51

विष्णुना जीवितो वाणो द्विबाहुः प्राब्रवीच्छिवम् त्वया यदभयं दत्तं वाणस्यास्य मया च तत्

Bāṇa, kẻ được Viṣṇu tha mạng, bấy giờ vị Śiva hai tay nói với Śiva: “Sự vô úy mà ngài đã ban cho Bāṇa này, chính ta cũng xác nhận y như vậy.”

Verse 52

आवयोर् नास्ति भेदो वै भेदी नरकमाप्नुयात् शिवाद्यैः पूजितो विष्णुः सोनिरुद्ध उषादियुक्

“Quả thật giữa chúng ta không có sai biệt; kẻ phân biệt (hai đấng) sẽ rơi vào địa ngục. Viṣṇu được Śiva và các thần khác tôn thờ; Ngài chính là Aniruddha, cùng với Uṣā và những vị khác.”

Verse 53

द्वारकान्तु गतो रेमे उग्रसेनादियादवैः अनिरुद्धात्मजो वज्रो मार्कण्डेयात्तु सर्ववित्

Nhưng khi đến Dvārakā, Ngài sống vui giữa dòng Yādava do Ugrasena đứng đầu. Còn Vajra, con của Aniruddha, nhờ sự giáo huấn của Mārkaṇḍeya mà trở nên thông suốt mọi điều.

Verse 54

बलभद्रः प्रलम्बघ्नो यमुनाकर्षणो ऽभवत् द्विविदस्य कपेर्भेत्ता कौरवोन्मादनाशनः

Ngài trở thành Balabhadra, kẻ diệt Pralamba; người kéo lệch dòng Yamunā; kẻ phá tan loài khỉ Dvivida; và đấng dập tắt cơn cuồng ngạo của các Kaurava.

Verse 55

हरी रेमेनेकमूर्तो रुक्मिण्यादिभिरीश्वरः पुत्रानुत्पादयामास त्वसंख्यातान् स यादवान् हरिवंशं पठेत् यः स प्राप्तकामो हरिं व्रजेत्

Hari, bậc Chúa tể duy nhất hiện lộ trong một hình tướng, đã vui chơi cùng Rukmiṇī và các hoàng hậu khác, và sinh ra vô số người con—đó là dòng Yādava. Ai tụng đọc Harivaṃśa thì được toại nguyện, và cuối cùng đạt đến (quy y nơi) Hari.