Shloka 11

साम्ब-हरणम्, बलदेवस्य रोषः, हस्तिनापुर-आकर्षणम्

Devanagari script

ततस् ते तद्वचः श्रुत्वा भीष्मद्रोणादयो द्विज कर्णदुर्योधनाद्याश् च चुक्रुधुर् द्विजसत्तम

Transliteration

tatas te tadvacaḥ śrutvā bhīṣmadroṇādayo dvija karṇaduryodhanādyāś ca cukrudhur dvijasattama

Translation

اے افضلِ برہمن، پھر اُن باتوں کو سن کر بھیشم، درون وغیرہ اور کرن، دُریودھن وغیرہ سب غضبناک ہو اٹھے۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक (adverb)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तद्वचः: that speech
• तद्वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तस्य वचः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत्वा (क्त्वा)
• Form: अव्ययकृदन्त (Gerund, क्त्वा); पूर्वकालिक क्रिया

• भीष्मद्रोणादयः: Bhīṣma, Droṇa, and others
• भीष्मद्रोणादयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भीष्म (प्रातिपदिक) + द्रोण (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व + आदयः

• द्विज: O twice-born (brāhmaṇa)
• द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• कर्णदुर्योधनाद्याः: Karna, Duryodhana, and others
• कर्णदुर्योधनाद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर्ण (प्रातिपदिक) + दुर्योधन (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—कर्णश्च दुर्योधनश्च (इतरेतर-द्वन्द्व) + आद्याः ‘and the rest/foremost among them’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• चुक्रुधुः: became angry
• चुक्रुधुः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्रुध् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन

• द्विजसत्तम: O best of the twice-born
• द्विजसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः—द्विजानां सत्तमः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Unknown from the single verse (likely the Purana’s narrative voice within the Parasara–Maitreya frame, but not confirmable without adjacent verses).

Characters & Entities

• Bhishma
• Drona
• Karna
• Duryodhana

FAQs

What is the significance of anger (krodha) in the Vishnu Purana’s moral framework?

This verse highlights how hearing provocative words can ignite krodha in powerful leaders, a recurring Purāṇic warning that anger clouds dharma and accelerates destructive political decisions.

How does the Vishnu Purana relate to Mahabharata characters like Bhishma and Duryodhana?

By naming Bhishma, Drona, Karna, and Duryodhana, the text aligns Purāṇic moral history with Itihāsa memory, using well-known royal figures to illustrate the ethical consequences of speech, passion, and factionalism.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even when Vishnu is not named, the Purāṇic worldview assumes a moral order under Vishnu’s sovereignty, where adharma-driven emotions (like anger) become instruments that lead beings toward karmic outcomes and restoration of order.