Shloka 8

कुब्जानुग्रहः, धनुर्भङ्गः, कुवलयापीडवधः, मल्लयुद्धं, कंसवधः, स्तुतयः

Devanagari script

भक्तिच्छेदानुलिप्ताङ्गौ ततस् तौ पुरुषर्षभौ सेन्द्रचापौ विराजेतां सितकृष्णाव् इवाम्बुदौ

Transliteration

bhakticchedānuliptāṅgau tatas tau puruṣarṣabhau sendracāpau virājetāṃ sitakṛṣṇāv ivāmbudau

Translation

پھر وہ دونوں مردوں میں شیر، جن کے بدن پر بھکتی کی آزمائشوں کے نشان گویا ثبت تھے، اندردھنش سے آراستہ دو بادلوں کی مانند—ایک سفید، ایک سیاہ—چمک اٹھے۔

Word by Word

• भक्तिच्छेद: with a break/cut of devotion (i.e., with devoted effort)
• भक्तिच्छेद: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति + छेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भक्तेः छेदः)

• अनुलिप्ताङ्गौ: (the two) with anointed limbs
• अनुलिप्ताङ्गौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनु-लिप् (धातु) + क्त (प्रत्यय) → अनुलिप्त (कृदन्त) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; बहुव्रीहि: ‘अनुलिप्तानि अङ्गानि यस्य’ (having limbs anointed)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (thereupon/then)

• तौ: those two
• तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; सर्वनाम

• पुरुषर्षभौ: bulls among men / best of men (two)
• पुरुषर्षभौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष + ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पुरुषाणां ऋषभौ)

• सेन्द्रचापौ: with rainbows
• सेन्द्रचापौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स + इन्द्रचाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; कर्मधारय: ‘इन्द्रचापसहितौ’ (with rainbows)

• विराजेताम्: shone forth
• विराजेताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-राज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, द्विवचन; आत्मनेपद

• सितकृष्णौ: white and dark
• सितकृष्णौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सित + कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; द्वन्द्व (white and dark)

• इव: like
• इव: Sambandha (Comparison)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-वाचक-अव्यय (simile marker)

• अम्बुदौ: two clouds
• अम्बुदौ: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: अम्बुद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Characters & Entities

• Indra
• Kings (dynastic context)

FAQs

What is the significance of Indra’s bow (rainbow) in this Vishnu Purana verse?

It functions as an auspicious cosmic sign—suggesting divine sanction and harmony of ṛta (universal order) around the appearance of these two heroic figures.

How does Sage Parāśara frame devotion (bhakti) in this context?

By noting “bhakti-ccheda” and the marks upon their bodies, he implies devotion is proven through trials; endurance through disruption becomes a visible testimony to inner steadfastness.

What is the theological importance of Vishnu in this context even when not named?

Within Ansha 4’s dynastic narrative, royal splendor and auspicious portents ultimately rest on Vishnu’s supreme governance—kings and omens are meaningful because sovereignty is rooted in the Supreme Reality who upholds dharma.