Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

सप्तद्वीप-समुद्र-प्रमाणम्: प्लक्षादि-द्वीपवर्णनं, लोकालोक-सीमा, चन्द्र-समुद्र-वृद्धिक्षयः

क्रौञ्चद्वीपे द्युतिमतः पुत्राः सप्त महात्मनः तन्नामानि च वर्षाणि तेषां चक्रे महीपतिः

krauñcadvīpe dyutimataḥ putrāḥ sapta mahātmanaḥ tannāmāni ca varṣāṇi teṣāṃ cakre mahīpatiḥ

کرونچ دویپ میں دْیوتِمان کے سات بلندروح بیٹے تھے؛ اور وہاں کے فرمانروا نے زمین کے حصّے (ورش) انہی کے ناموں پر مقرر کیے۔

क्रौञ्चद्वीपेin Krauñca-dvīpa
क्रौञ्चद्वीपे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्रौञ्च + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
द्युतिमतःof Dyutimān (the radiant one)
द्युतिमतः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्युतिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
पुत्राःsons
पुत्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (अव्यय/संख्याशब्द)
Formसंख्याविशेषण (numeral adjective), अव्ययवत् प्रयोगः; ‘पुत्राः’ इत्यस्य विशेषणम्
महात्मनःgreat-souled
महात्मनः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (to पुत्राः)
तत्their/that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘नामानि’ इत्यस्य पूर्वपदम् (समासपूर्वक-निर्देश)
नामानिnames
नामानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
वर्षाणिregions (varṣas)
वर्षाणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
चक्रेmade, assigned
चक्रे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
महीपतिःthe king (lord of the earth)
महीपतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमही + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

P
Parāśara
M
Maitreya
K
Krauñca-dvīpa
D
Dyutimān
S
Seven sons of Dyutimān
M
Mahīpati (king/ruler)
V
Varṣas

FAQs

It conveys an ordered cosmic geography where political and territorial divisions mirror a divinely sustained structure—lands are mapped through lineage, rule, and dharmic administration.

Parāśara narrates dvīpas and their internal varṣa divisions systematically, presenting geography as an intelligible, hierarchical order rather than a random expanse—an expression of cosmic governance.

Though not named in the verse, the broader passage frames such cosmic arrangement as upheld by Vishnu’s supreme sovereignty—world-structure and kingship function within His sustaining power.