HomeVamana PuranaAdh. 11Shloka 23
Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Sukesha's Boon & Twelve DharmasSukesha’s Boon, the Twelve Dharmas of Beings, and the Cosmography of the Seven Dvipas with the Twenty-One Hells

स्वाध्यायं ब्रह्मचर्यं च दानं यजनमेव च अकार्पण्यमनायासं दयाहिंसा क्षमा दमः

svādhyāyaṃ brahmacaryaṃ ca dānaṃ yajanameva ca akārpaṇyamanāyāsaṃ dayāhiṃsā kṣamā damaḥ

سوادھیائے، برہماچریہ، دان اور یَجْن؛ بخل سے پاکی، بے مشقت کوشش، دَیا، اہنسا، درگزر اور دَم (نفس پر قابو)۔

स्वाध्यायम्self-study; Vedic recitation
स्वाध्यायम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्वाध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (masc nom/acc sg)
ब्रह्मचर्यम्celibacy
ब्रह्मचर्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मचर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
दानम्gift; charity
दानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)
यजनम्sacrificing; worship
यजनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयज् (धातु) + अन (कृत्-प्रत्यय)
Formकृदन्त (अन-प्रत्ययान्त भाववाचक), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (act of worship/sacrifice)
एवindeed; just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक-अव्यय (particle ‘indeed/only’)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अकार्पण्यम्non-miserliness; generosity
अकार्पण्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअ + कार्पण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg); नञ्-पूर्वक (negation)
अनायासम्effortless; without strain
अनायासम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ + आयास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (nom/acc sg); नञ्-पूर्वक; विशेषण (qualifier)
दयाcompassion
दया:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)
अहिंसाnon-violence
अहिंसा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअ + हिंसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular); नञ्-पूर्वक
क्षमाforbearance; forgiveness
क्षमा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)
दमःself-control
दमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)
Not specified in input (likely within Pulastya–Nārada discourse framework)
DharmaSvādhyāyaDānaYajñaAhiṃsāKṣamāDama

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

The verse presents dharma as a composite of knowledge-practice (svādhyāya), bodily/sexual discipline (brahmacarya), social duty (dāna), ritual responsibility (yajña), and universal virtues (dayā, ahiṃsā, kṣamā). It is an integrated ethic: learning, worship, and compassion are mutually reinforcing.

Like the previous verse, it is ancillary dharma-ācāra instruction rather than a direct treatment of sarga/pratisarga/vaṃśa/manvantara/vaṃśānucarita. It functions as normative guidance embedded within the Purāṇic narrative frame.

The sequence links inner cultivation (study, restraint) to outward expression (charity, sacrifice) and finally to universalized ethics (non-violence, forgiveness). Symbolically, dharma ‘flows’ from disciplined consciousness into benevolent action.