Shloka 44
Kuru's Consecration — Kuru’s Consecration and the Sanctification of Samantapañcaka (Kurukshetra)
Devanagari script
पूर्वं प्रजेयं प्रपितामहेन सृष्टा समं भूतगणैः समस्तैः मही जलं वह्निसमीरमेव खं त्वेवमादौ विबभौ पृथूदकः
Transliteration
pūrvaṃ prajeyaṃ prapitāmahena sṛṣṭā samaṃ bhūtagaṇaiḥ samastaiḥ mahī jalaṃ vahnisamīrameva khaṃ tvevamādau vibabhau pṛthūdakaḥ
Translation
قدیم زمانے میں پرپِتامہ برہما نے تمام بھوت گنوں کے ساتھ سृष्टی کو ظاہر کیا—زمین، پانی، آگ، ہوا اور آکاش۔ اسی طرح آغاز میں ‘پرتھودک’ نمودار ہوا۔
Word by Word
पूर्वम्formerly/at first
पूर्वम्:
कालाधिकरण (temporal)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
प्रजेयम्the creatures/progeny
प्रजेयम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (object sense)
प्रपितामहेनby the great-grandfather (Brahmā)
प्रपितामहेन:
करण/कर्ता-हेतु (agent/instrument)
TypeNoun
Rootप्रपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन
सृष्टाcreated
सृष्टा:
क्रिया/विधेय (predicate participle)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु) → सृष्ट (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (प्रजा) इति विशेष्ये
समम्together/equally
समम्:
सह/प्रकार (manner)
TypeIndeclinable
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb: equally/together)
भूतगणैःwith the hosts of beings
भूतगणैः:
सहकारक (accompaniment/सह)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष (भूतानां गणाः)
समस्तैःall/entire
समस्तैः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसमस्त (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (भूतगणैः)
महीearth
मही:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जलम्water
जलम्:
कर्ता (co-subject)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वह्निसमीरम्fire and wind
वह्निसमीरम्:
कर्ता (co-subject)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक) + समीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (fire and wind)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
खम्space/sky
खम्:
कर्ता (co-subject)
TypeNoun
Rootख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut/and then
तु:
सम्बन्ध (contrast)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
एवम्thus
एवम्:
प्रकार (manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus)
आदौin the beginning
आदौ:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोग (at the beginning)
विबभौshone/appeared
विबभौ:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
पृथूदकःPṛthūdaka
पृथूदकः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपृथु (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संज्ञा
Speakers
Pulastya to Nārada (probableconsistent with Vāmana Purāṇa discourse style)
Primary Deities
Brahmā (Prapitāmaha)
Key ThemesCosmogony (elements: mahī, jala, vahni, samīra, kha)Sanctification of tīrtha through primordial originPurāṇic sacred geography as cosmic microcosm
Verse Rasa (Emotional Flavour)
{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }