Vamana Purana — Akhanda Ekadashi Vrata, Shloka 41

Akhaṇḍa-Ekādaśī Vrata and the Vaiṣṇava Protective Hymn; Prelude to the Kātyāyanī–Mahiṣāsura Narrative

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच/ श्रूयतां संप्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् सर्वदा वरदा दुर्गा येयं कात्यायनी मुने

Transliteration

pulastya uvāca/ śrūyatāṃ saṃpravakṣyāmi kathāṃ pāpapraṇāśinīm sarvadā varadā durgā yeyaṃ kātyāyanī mune

Translation

پُلستیہ نے کہا—سنو، میں اب ایک ایسی حکایت بیان کرتا ہوں جو گناہوں کا نाश کرتی ہے۔ یہ دُرگا ہمیشہ بر دینے والی ہے؛ اے مُنی، یہی کات्यायنی ہے۔

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• श्रूयताम्: let (it) be heard
• श्रूयताम्: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (imperative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; आज्ञार्थे (let it be heard)

• संप्रवक्ष्यामि: I shall narrate
• संप्रवक्ष्यामि: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट् (simple future), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; उपसर्ग: सम्+प्र

• कथाम्: story
• कथाम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: कथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पापप्रणाशिनीम्: destroying sin
• पापप्रणाशिनीम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पाप + प्रणाशिनी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (पापस्य प्रणाशिनी), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कथाम् इति विशेषण

• सर्वदा: always
• सर्वदा: Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण/Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time): ‘always’

• वरदा: boon-giving
• वरदा: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वरदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दुर्गा इति विशेषण

• दुर्गा: Durgā
• दुर्गा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: दुर्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• या: who (she)
• या: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इयम्: this (very one)
• इयम्: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कात्यायनी: Kātyāyanī
• कात्यायनी: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कात्यायनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दुर्गायाः नाम

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन/Address)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speakers

• Pulastya to Narada (dialogue frame)

Primary Deities

• Durgā
• Kātyāyanī

Key Themes

• Shakti/Devi
• Purifying Hearing (śravaṇa)
• Boons and Divine Grace
• Daitya-Deva Conflict (setup)

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Purāṇic listening is presented as soteriological: hearing (śravaṇa) itself is ‘pāpa-praṇāśinī’ when the content is sacred and received with reverence. The Goddess is characterized not merely as a warrior but as ‘varadā’—grace and protection are central.

How does this fit the Pancalakshana?

This is narrative framing (anubandha) leading into Vaṃśānucarita/Carita: the sage announces a kathā that will explain the rise of specific asuras and the Goddess’s intervention.

What is the symbolic significance?

Identifying Durgā with Kātyāyanī links the cosmic Goddess to a named, approachable form worshipped in vrata and festival contexts (e.g., Navarātra traditions). It signals that transcendent power is simultaneously personal, boon-giving, and responsive.