Vamana Purana — Chanda & Munda Discover Katyayani, Shloka 24

Chanda and Munda Discover Katyayani; Mahishasura’s Proposal and the Vishnu-Panjara Protection

Devanagari script

तथोक्तवाक्ये दितिजः शिवायास्तयज्याम्बरं भूमितले निषण्णः सुखोपविष्टः परमासने च रम्भात्मजेनोक्तमुवाच वाक्यम्

Transliteration

tathoktavākye ditijaḥ śivāyāstayajyāmbaraṃ bhūmitale niṣaṇṇaḥ sukhopaviṣṭaḥ paramāsane ca rambhātmajenoktamuvāca vākyam

Translation

جب اُس نے یوں کہا تو دِتی کے پُتر دانَو نے دیوی شِوا کے حضور اپنا لباس چھوڑ کر زمین پر بیٹھا؛ پھر اعلیٰ ترین آسن پر آرام سے متمکن ہو کر رمبھا کے پُتر کے کہے ہوئے ہی کلمات ادا کیے۔

Word by Word

• तथा: thus
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (Avyaya), क्रियाविशेषण (adverb)

• उक्त-वाक्ये: in the spoken statement/words
• उक्त-वाक्ये: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उक्त (√वच् धातु, क्त कृदन्त) + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)

• दितिजः: the Daitya (son of Diti)
• दितिजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दितिज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्ता

• शिवायाः: of Śivā (Pārvatī)
• शिवायाः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: शिवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म (object)

• यज्य: worthy of worship
• यज्य: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: यज्य (प्रातिपदिक; ‘यजनीय/पूज्य’ अर्थे)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier)

• अम्बरम्: garment/cloth
• अम्बरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्म

• भूमि-तले: on the ground (surface of the earth)
• भूमि-तले: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• निषण्णः: seated
• निषण्णः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √सद् (धातु) + नि उपसर्ग, क्त कृदन्त (निषण्ण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकाले (past participle), कर्तरि प्रयोगे ‘seated’

• सुख-उपविष्टः: sitting comfortably
• सुख-उपविष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + उपविष्ट (√विश् धातु, उप उपसर्ग, क्त कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

• परम-आसने: on the highest seat/throne
• परम-आसने: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + आसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; अधिकरण

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)

• रम्भा-आत्मजेन: by Rambhā’s son
• रम्भा-आत्मजेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: रम्भा (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/सहायक (instrument/agent in passive sense)

• उक्तम्: spoken/said
• उक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: √वच् (धातु) क्त कृदन्त (उक्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifies ‘वाक्यम्’)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• वाक्यम्: a statement
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्म

Speakers

• Narration describing Dundubhi’s posture and speech (Dundubhi prepares to speak before the Goddess)

Primary Deities

• Śivā/Devī (Kātyāyanī)

Key Themes

• Ritualized humility
• Audience with the Goddess
• Power dynamics (Daitya before Devī)
• Speech-act as consequential (vāk)

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Even the adversary must adopt discipline and restraint before divine authority. The verse frames speech as accountable: one must ‘take a seat’—i.e., become steady—before making claims.

How does this fit the Pancalakshana?

It is narrative conduct-description within Vamśānucarita/carita. It supports the plot mechanics (who speaks, under what conditions) rather than cosmological enumeration.

What is the symbolic significance?

The shift between sitting on the ground and the ‘highest seat’ signals a tension between submission and asserted status—typical of Daitya characterization. Before Devī, worldly rank is relativized; true ‘seat’ is granted by divine sanction, not self-claim.