Verse 57
Yogatattva
अल्पमूत्रपुरीषश्च स्वल्पनिद्रश्च जायते । कीलवो दृषिका लाला स्वेददुर्गन्धतानने ॥
एतानि सर्वथा तस्य न जायन्ते ततः परम् । ततोऽधिकतराभ्यासाद्बलमुत्पद्यते बहु ॥
येन भूचर सिद्धिः स्याद्भूचराणां जये क्षमः । व्याघ्रो वा शरभो व्यापि गजो गवय एव वा ॥
सिंहो वा योगिना तेन म्रियन्ते हस्तताडिताः । कन्दर्पस्य यथा रूपं तथा स्यादपि योगिनः ॥५७–६०॥
अल्प-मूत्र-पुरीषः । च । स्वल्प-निद्रः । च । जायते । कीलवः । दृषिका । लाला । स्वेद-दुर्गन्धता । आनने ॥
एतानि । सर्वथा । तस्य । न । जायन्ते । ततः । परम् । ततः । अधिकतर-अभ्यासात् । बलम् । उत्पद्यते । बहु ॥
येन । भूचर-सिद्धिः । स्यात् । भूचराणाम् । जये । क्षमः । व्याघ्रः । वा । शरभः । व्यापि । गजः । गवयः । एव । वा ॥
सिंहः । वा । योगिना । तेन । म्रियन्ते । हस्त-ताडिताः । कन्दर्पस्य । यथा । रूपम् । तथा । स्यात् । अपि । योगिनः ॥५७–६०॥
alpamūtrapurīṣaś ca svalpanidraś ca jāyate | kīlavo dṛśikā lālā svedadurgandhatānane ||
etāni sarvathā tasya na jāyante tataḥ param | tato'dhikatarābhyāsād balam utpadyate bahu ||
yena bhūcara-siddhiḥ syād bhūcarāṇāṃ jaye kṣamaḥ | vyāghro vā śarabho vyāpi gajo gavaya eva vā ||
siṃho vā yoginā tena mriyante hasta-tāḍitāḥ | kandarpasya yathā rūpaṃ tathā syād api yoginaḥ ||57–60||
پیشاب و پاخانہ کم ہو جاتے ہیں اور نیند بھی کم رہتی ہے؛ (ابتدا میں) پھوڑے، آنکھ کی بیماری، رال، پسینہ اور منہ میں بدبو ہو سکتی ہے۔ اس کے بعد یہ سب اس کے لیے بالکل پیدا نہیں ہوتے۔ پھر مزید گہری ریاضت سے بہت قوت پیدا ہوتی ہے، جس سے ‘بھُوچر’ (زمین پر چلنے/زمین پر غالب آنے) کی سِدھی حاصل ہوتی ہے اور وہ زمینی مخلوقات پر فتح کی قدرت پاتا ہے۔ شیر ہو یا ببر، شَرَبھ ہو یا بھیڑیا، ہاتھی ہو یا گَوَیَہ (جنگلی بیل)، یہ سب اس یوگی کے ہاتھ کی ایک ضرب سے مارے جاتے ہیں۔ صورت میں وہ کام دیو (کندرپ) کی مانند ہو جاتا ہے۔
There arise scant urination and excretion, and little sleep; (there may be) boils, eye-disease, saliva, sweating, and foul odor in the mouth. After that, these do not arise for him at all. Then, by still greater practice, much strength is produced—by which the ‘earth-walking’ siddhi occurs, (and) he becomes capable of conquering earth-dwellers. A tiger, or a śarabha, or a wolf, an elephant, or a gavaya (wild ox), or a lion—these are slain by that yogin with a blow of the hand. Like Kāma (Kandarpa) in form, so too the yogin becomes.