Verse 40

Niralamba

Sanskrit (Devanagari)

इदं निरालम्बोपनिषदं योऽधीते गुर्वनुग्रहतः सोऽग्निपूतो भवति स वायुपूतो भवति। न स पुनरावर्तते न स पुनरावर्तते। पुनर्नाभिजायते पुनर्नाभिजायत इत्युपनिषत्॥४०॥

Padapatha (Word Split)

इदम् । निरालम्ब-उपनिषदम् । यः । अधीते । गुरु-अनुग्रहतः । सः । अग्नि-पूतः । भवति । सः । वायु-पूतः । भवति । न । सः । पुनः-आवर्तते । न । सः । पुनः-आवर्तते । पुनः । न । अभिजायते । पुनः । न । अभिजायते । इति । उपनिषत् ॥ ४० ॥

IAST Transliteration

idaṃ nirālambopaniṣadaṃ yo’dhīte gurvanugrahataḥ so’gnipūto bhavati sa vāyupūto bhavati | na sa punarāvartate na sa punarāvartate | punarnābhijāyate punarnābhijāyata ityupaniṣat ||40||

Translation

جو کوئی گرو کی عنایت و کرپا سے اس نِرالَمب اُپنشد کا ادھیयन کرتا ہے، وہ آگ سے پاک کیا جاتا ہے؛ وہ ہوا سے بھی پاک کیا جاتا ہے۔ وہ پھر لوٹ کر نہیں آتا، وہ پھر لوٹ کر نہیں آتا۔ وہ دوبارہ جنم نہیں لیتا، وہ دوبارہ جنم نہیں لیتا—یہی اُپنشد ہے۔

Academic Translation

He who studies this Niralamba Upaniṣad through the grace of the teacher becomes purified by fire; he becomes purified by wind. He does not return again; he does not return again. He is not born again; he is not born again—thus (ends) the Upaniṣad.

Verse Context

• Moksha (freedom from punarāvṛtti/punarjanma) through Upaniṣadic knowledge under guru’s grace
• Mahavakya: Indirect—supports the liberating function of mahāvākya-jñāna (e.g., ‘ahaṃ brahmāsmi’, ‘tat tvam asi’) by asserting non-return and non-rebirth as the fruit of realized knowledge.
• Atharva
• Chandas: Prose