Verse 14

Niralamba

Sanskrit (Devanagari)

अज्ञानमिति च रज्जौ सर्पभ्रान्तिरिवाद्वितीये सर्वानुस्यूते सर्वमये ब्रह्मणि देवतिर्यङ्नरस्थावरस्त्रीपुरुषवर्णाश्रमबन्धमोक्षोपाधिनानात्मभेदकल्पितं ज्ञानमज्ञानम् ॥१४॥

Padapatha (Word Split)

अज्ञानम् इति च । रज्जौ । सर्प-भ्रान्तिः इव । अद्वितीये । सर्व-अनुस्यूते । सर्व-मये । ब्रह्मणि । देव-तिर्यक्-नर-स्थावर-स्त्री-पुरुष-वर्ण-आश्रम । बन्ध-मोक्ष-उपाधिना । अनात्म-भेद-कल्पितम् । ज्ञानम् । अज्ञानम् ॥

IAST Transliteration

ajñānam iti ca rajjau sarpabhrāntir ivādvitīye sarvānusyūte sarvamaye brahmaṇi devatiryaṅnara-sthāvara-strīpuruṣa-varṇāśrama bandhamokṣopādhinānātmabheda-kalpitaṃ jñānam ajñānam ||14||

Translation

’اَجِیان‘ وہ ادراک ہے کہ جیسے رسی میں سانپ کا وہم ہو، ویسے ہی اَدْوَیتی، سب میں پیوست اور سب پر محیط برہمن میں اُپادھیوں کے سبب اَناتما کے ناناآتما بھید گھڑ لیے جائیں—جیسے دیوتا، تِریَک (جانور)، نر (انسان)، ستھاور، स्त्री و पुरुष، ورن و آشرم، بندھن اور موکش۔

Academic Translation

‘Ignorance’—so (it is said)—is the cognition that, like the delusion of a snake in a rope, in the non-dual Brahman—interwoven through all and consisting of all—imagines differences of the non-Self by means of limiting adjuncts, (such as) god, animal, human, immovable (plant/inanimate), woman, man, caste and life-stage, bondage and liberation.

Verse Context

• Avidyā/Māyā; adhyāsa (superimposition); upādhi-kalpita bheda in nondual Brahman
• Mahavakya: Clarifies the obstruction to ‘tat tvam asi’ and ‘ahaṃ brahmāsmi’: ignorance projects non-self differences upon the nondual Brahman, preventing recognition of identity.
• Atharva
• Chandas: Prose