Verse 45
Naadbindu
विस्मृत्य विश्वमेकाग्रः कुत्रचिन्न हि धावति । मनोमत्तगजेन्द्रस्य विषयोद्यानचारिणः ॥
नियामनसमर्थोऽयं निनादो निशिताङ्कुशः । नादोऽन्तरङ्गसारङ्गबन्धने वागुरायते ॥
अन्तरङ्गसमुद्रस्य रोधे वेलायतेऽपि च । ब्रह्मप्रणवसंलग्ननादो ज्योतिर्मयात्मकः ॥४४–४६॥
विस्मृत्य । विश्वम् । एकाग्रः । कुत्रचित् । न । हि । धावति । मनः । मत्त-गजेन्द्रस्य । विषय-उद्यान-चारिणः ॥
नियामन-समर्थः । अयम् । निनादः । निशित-अङ्कुशः । नादः । अन्तरङ्ग-सारङ्ग-बन्धने । वागुरा । आयते ॥
अन्तरङ्ग-समुद्रस्य । रोधे । वेला । आयते । अपि । च । ब्रह्म-प्रणव-संलग्न-नादः । ज्योतिः-मय-आत्मकः ॥४४–४६॥
vismṛtya viśvam ekāgraḥ kutracinn a hi dhāvati | mano-matta-gajendrasya viṣayodyāna-cāriṇaḥ ||
niyāmana-samartho 'yaṃ ninādo niśitāṅkuśaḥ | nādo 'ntaraṅga-sāraṅga-bandhane vāgurāyate ||
antaraṅga-samudrasya rodhe velāyate 'pi ca | brahma-praṇava-saṃlagna-nādo jyotir-mayātmakaḥ ||44–46||
کائنات کو بھلا کر، یکسو ہو کر، وہ کہیں نہیں دوڑتا—یہ من، گویا حواس کے موضوعات کے باغ میں گھومتا ہوا مدہوش شہنشاہ ہاتھی۔ یہ نِناد ایک تیز انکُش ہے جو قابو کرنے کی قدرت رکھتا ہے؛ ناد اندرونی ہرن کو باندھنے کے لیے جال بن جاتا ہے۔ اور باطن کے سمندر کو روکنے میں گویا ساحل بن جاتا ہے؛ برہمن-پرنَو (اوم) سے جڑا ناد نورانی حقیقت ہے۔
Forgetting the universe, one-pointed, it does not run anywhere—the mind, like an intoxicated lordly elephant roaming in the garden of sense-objects. This resonance is a sharp goad capable of restraint; nāda becomes a net for binding the inner deer. And in checking the inner ocean it becomes, as it were, a shoreline; the nāda joined to the Brahman-Pranava is of the nature of light.