Maitreya Upanishad 6: Verse 6

Sanskrit (Devanagari)

तपसा प्राप्यते सत्त्वं सत्त्वात् सम्प्राप्यते मनः । मनसा प्राप्यते ह्यात्मा ह्यात्मापत्त्या निवर्तते ॥६॥

Padapatha (Word Split)

तपसा । प्राप्यते । सत्त्वम् । सत्त्वात् । सम्प्राप्यते । मनः । मनसा । प्राप्यते । हि । आत्मा । हि । आत्म-आपत्त्या । निवर्तते ॥

Sanskrit recitationMaitreya Upanishad 6

IAST Transliteration

tapasā prāpyate sattvaṃ sattvāt samprāpyate manaḥ | manasā prāpyate hy ātmā hy ātmāpattayā nivartate ||6||

Translation

تپسیا (ریاضت) سے سَتّوَ—باطنی صفائی و شفافیت—حاصل ہوتی ہے؛ سَتّوَ سے من پوری طرح سنبھل کر استوار ہوتا ہے؛ من کے ذریعے ہی آتما (خود) کا ادراک ہوتا ہے؛ اور آتما کی دستیابی سے سنسار سے واپسی، یعنی بندھنوں کا خاتمہ ہو جاتا ہے۔

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

By austerity (tapas) purity/clarity (sattva) is attained; from sattva the mind is fully attained (brought to steadiness); by the mind the Self indeed is attained; and by attainment of the Self one turns back (ceases) [from saṃsāra].

Verse Context

• Moksha through purification of mind (sattva-śuddhi) culminating in ātma-sākṣātkāra
• Mahavakya: Supports the epistemic requirement for realizing mahāvākyas (e.g., ‘tat tvam asi’) by emphasizing sattva-śuddhi and manonigraha as prerequisites; not itself a mahāvākya.
• Yajur
• Kṛṣṇa Yajurveda (Maitrāyaṇīya śākhā) Shakha
• Chandas: Anuṣṭubh (śloka)