Verse 19

Kshurika

Sanskrit (Devanagari)

छिद्यते ध्यानयोगेन सुषुम्नैका न छिद्यते । योगनिर्मलधारेण क्षुरेणानलवर्चसा ॥ छिन्देन्नाडीशतं धीरः प्रभावादिह जन्मनि । जातीपुष्पसमायोगैर्यथा वास्यति तैतिलम् ॥१८–१९॥

Padapatha (Word Split)

छिद्यते । ध्यान-योगेन । सुषुम्ना । एका । न । छिद्यते । योग-निर्मल-धारेण । क्षुरेण । अनल-वर्चसा । छिन्देत् । नाडी-शतम् । धीरः । प्रभावात् । इह । जन्मनि । जाती-पुष्प-समायोगैः । यथा । वास्यति । तैल-तिलम् ।

IAST Transliteration

chidyate dhyānayogena suṣumnāikā na chidyate | yoganirmaladhāreṇa kṣureṇānalavarcāsā || chindennāḍīśataṃ dhīraḥ prabhāvād iha janmani | jātīpuṣpasamāyogair yathā vāsyati tailatilam ||18–19||

Translation

دھیان یوگ کے ذریعہ نادیاں کاٹی جاتی ہیں؛ مگر سُشُمنَا اکیلی نہیں کٹتی۔ یوگ سے پاکیزہ دھار اور آگ جیسی تابانی رکھنے والے استرے سے دھیرج والا سالک اسی زندگی میں اس کے اثر سے سو نادیاں کاٹے، جیسے چنبیلی کے پھولوں کے سنگ سے تل کا تیل معطر ہو جاتا ہے۔

Academic Translation

By the yoga of meditation (dhyāna-yoga) [the nāḍīs] are cut; the suṣumnā alone is not cut. With the razor—whose edge is purified by yoga and whose brilliance is like fire—the steadfast one should cut a hundred nāḍīs by its power here in this very life, just as sesame-oil is perfumed by contact with jasmine flowers.

Verse Context

• Moksha (liberation) through yogic purification of the subtle channels (nāḍī-śuddhi) and ascent via suṣumnā
• Mahavakya: Indirect: supports realization implied by Atharva-veda mahāvākya ‘ayam ātmā brahma’ by prescribing yogic purification conducive to nondual insight.
• Atharva
• Chandas: Mixed/irregular (Upaniṣadic yogic verse; not strictly Vedic chandas)