Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 132

Devanagari script

अनुग्राह्यो भगवता दक्षश्चापि दिवौ कसः । ततः प्रहस्य भगवान्कर्पद्दी नीललोहितः । उवाच प्रणतान्देवान्दक्षं प्राचेतसं हरः

Transliteration

anugrāhyo bhagavatā dakṣaścāpi divau kasaḥ | tataḥ prahasya bhagavānkarpaddī nīlalohitaḥ | uvāca praṇatāndevāndakṣaṃ prācetasaṃ haraḥ

Translation

دکش اور سب دیوتا بھگوان کے انوگرہ کے لائق تھے۔ پھر نیل لوہت بھگوان مسکرا کر، سجدہ ریز دیوتاؤں اور پراچیتس کے پتر دکش سے ہَر نے فرمایا۔

Word by Word

• अनुग्राह्यः: to be shown grace
• अनुग्राह्यः: Karta (Predicate adjective/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनु-ग्रह् (धातु) + ण्यत् (कृदन्त)
• Form: ण्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/future passive participle): ‘to be favored’; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भगवता: by the Lord
• भगवता: Karana (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/समुच्चय-अव्यय (also/even)

• दिवौकसः: the gods (heaven-dwellers)
• दिवौकसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिवौकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• प्रहस्य: having smiled
• प्रहस्य: Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र-हस् (धातु) + क्त्वा/ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (absolutive): ‘having smiled/laughed’

• भगवान्: the Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कर्पद्दी: (epithet; reading uncertain)
• कर्पद्दी: Karta (Qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कर्पद्दी (प्रातिपदिक; पाठभेद/दुर्लभ-शब्द)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of भगवान्); शब्दार्थ/पाठ uncertain

• नील-लोहितः: blue and red-hued
• नील-लोहितः: Karta (Qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक) + लोहित (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (copulative): ‘नीलश्च लोहितश्च’; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of भगवान्/हरः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रणतान्: bowed down
• प्रणतान्: Karma (Object qualifier/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्र-नम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle) ‘pranata’ = ‘bowed’; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (of देवान्)

• देवान्: the gods
• देवान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• दक्षम्: Dakṣa
• दक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्राचेतसम्: son/descendant of Pracetas
• प्राचेतसम्: Karma (Object qualifier/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्राचेतस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of दक्षम्)

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śiva (Hara, Nīlalohita)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Hara as Nīlalohita—radiant, slightly smiling—addresses the devas and Dakṣa (Prācetasa) who lie prostrate; the scene emphasizes humility and the Lord’s approachable majesty.

Characters & Entities

• Śiva (Hara, Nīlalohita)
• Dakṣa (Prācetasa)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Grace descends upon those who bow in humility; divine compassion transforms conflict into restoration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, within the Vastrāpathakṣetra Māhātmya narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

Praṇāma (prostration) is highlighted as the posture of receiving anugraha (divine favor).