Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 151

Devanagari script

सृष्टिं कृत्वा ततो ब्रह्मा कैलासे संस्थितो हरः । न शक्यते सुरैर्विष्णुर्भ्राम्यन्ते भुवनत्रये

Transliteration

sṛṣṭiṃ kṛtvā tato brahmā kailāse saṃsthito haraḥ | na śakyate surairviṣṇurbhrāmyante bhuvanatraye

Translation

تخلیق کے بعد برہما (کنارہ کش ہو جاتا ہے) اور ہر کیلاش پر مقیم رہتا ہے۔ مگر دیوتا وشنو کو گھیر نہیں سکتے—وہ تینوں جہانوں میں پھیلا ہوا گردش کرتا ہے۔

Word by Word

• सृष्टिम्: creation
• सृष्टिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adverbial (काल/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अनन्तरार्थक (then/thereafter)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कैलासे: on/in Kailāsa
• कैलासे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कैलास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरणम्

• संस्थितः: abiding/established
• संस्थितः: Karta (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम्+स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘standing/abiding’

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-निपात (negation)

• शक्यते: is possible / can be (done)
• शक्यते: Kriya (Predicate verb)
• Type: Verb
• Root: शक् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• सुरैः: by the gods
• सुरैः: Karta (Agent in passive)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्मणि-प्रयोगे कर्तृ-तृतीया

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karma (Patient in passive; logical object)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भ्राम्यन्ते: they wander/are bewildered
• भ्राम्यन्ते: Kriya (Predicate verb)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपदम्

• भुवनत्रये: in the three worlds
• भुवनत्रये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भुवन + त्रय (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (त्रीणि भुवनानि)

Speaker

Vāmana

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic comparison: Brahmā after creation, Śiva stationed on Kailāsa, while Viṣṇu remains unbounded—pervading and traversing the three worlds, beyond the gods’ capacity to encompass.

Characters & Entities

• Brahmā
• Hara (Śiva)
• Kailāsa
• Viṣṇu
• Three worlds (bhuvanatraya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine functions may appear localized, but the sustaining Lord is all-pervading; dharma rests on that pervasive support.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate site-frame is Vastrāpatha-kṣetra in Prabhāsa; Kailāsa is referenced as Śiva’s abode within the theological explanation.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.