Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 65

Devanagari script

पातालस्य तले यूयं मानवा धरणीतले । देवास्त्रिभुवने यांतु न वयं स्वर्गगामिनः

Transliteration

pātālasya tale yūyaṃ mānavā dharaṇītale | devāstribhuvane yāṃtu na vayaṃ svargagāminaḥ

Translation

“تم پاتال کی تہوں کے ہو، اور انسان دھرتی کی سطح کے۔ دیوتا تینوں لوکوں میں چلیں پھریں—مگر ہم سوَرگ جانے والے نہیں۔”

Word by Word

• पातालस्य: of Pātāla (netherworld)
• पातालस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• तले: on the surface/in the region
• तले: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• यूयम्: you (pl.)
• यूयम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• मानवाः: O humans / humans
• मानवाः: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संबोधनार्थे अपि (vocative sense possible)

• धरणी-तले: on the earth’s surface
• धरणी-तले: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (धरण्याः तलम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• त्रि-भुवने: in the three worlds
• त्रि-भुवने: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या/प्रातिपदिक) + भुवन (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (त्रीणि भुवनानि), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• यान्तु: let them go
• यान्तु: Kriya (Command/permission)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative/benedictive sense), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• न: not
• न: Pratishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• स्वर्ग-गामिनः: going to heaven
• स्वर्ग-गामिनः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + गामिन् (गम् धातु; णिनि-प्रत्ययान्त कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (स्वर्गं गच्छन्ति इति), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (वयम्)

Speaker

Daityas (continuing the quoted speech)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembly

Visual Art Cues

Scene: Daityas speaking with a resigned, stern tone, gesturing downward to Pātāla and outward to the earth’s surface, while a luminous upper sky indicates the gods’ domain; humans shown as small figures on earth, emphasizing cosmic layering.

Characters & Entities

• Pātāla
• Mānavas (humans)
• Devas
• Tribhuvana
• Svarga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Acceptance of one’s dharmic station is contrasted with pride; spiritual ascent requires merit and alignment with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vastrāpatha-kṣetra in Prabhāsa (the dialogue appears within its māhātmya narration).

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a cosmological assertion within the story.