Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 48

Devanagari script

तस्माद्रुत्तरदिग्भागे धनदेन प्रतिष्ठितम् । लिंगं त्रैलोक्यविख्यातं तत्र देवी त्रिशूलिनी

Transliteration

tasmādruttaradigbhāge dhanadena pratiṣṭhitam | liṃgaṃ trailokyavikhyātaṃ tatra devī triśūlinī

Translation

اس کے شمالی سمت میں دھنَد (کُبیر) کے قائم کردہ لِنگ ہے، جو تینوں لوکوں میں مشہور ہے۔ وہاں تریشولِنی دیوی بھی موجود ہے۔

Word by Word

• तस्मात्: from that (place)
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• उत्तर-दिग्-भागे: in the northern side-region
• उत्तर-दिग्-भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक) + दिक् (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः उत्तर + दिक् (कर्मधारय) ततः दिग्भाग (तत्पुरुष)

• धनदेन: by Dhanada (Kubera)
• धनदेन: Kartr-karana (Agent in passive/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: धनद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• प्रतिष्ठितम्: established
• प्रतिष्ठितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपसर्गः प्रति-

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• त्रैलोक्य-विख्यातम्: famous in the three worlds
• त्रैलोक्य-विख्यातम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + विख्यात (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः त्रैलोक्ये विख्यातम् (सप्तमी-तत्पुरुष/‘famous in the three worlds’)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषणम्

• देवी: the Goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• त्रिशूलिनी: trident-bearing
• त्रिशूलिनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रिशूलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—त्रिशूलः अस्ति यस्याः (‘she who has a trident’)

Speaker

Rudra (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dhanada-pratiṣṭhita-liṅga; Triśūlinī-sthāna (north of bilva-liṅga)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A famed liṅga shrine to the north, established by Kubera: Kubera depicted stout and jeweled, placing a liṅga; nearby stands the Goddess Triśūlinī with trident, protective and radiant.

Characters & Entities

• Rudra (Śiva)
• Dhanada (Kubera)
• Liṅga
• Devī Triśūlinī
• Vastrāpatha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The kṣetra unites Śiva and Devī worship; tīrthas become renowned because divine beings themselves establish and honor them.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A liṅga consecrated by Kubera (Dhanada) in the northern part of the Vastrāpatha region, alongside the presence of Devī Triśūlinī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is described; the verse identifies a prominent liṅga and associated Devī presence for pilgrimage.