Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 45

Devanagari script

रुद्र उवाच । वस्त्रापथस्य वायव्ये कोणे दिव्यं सरोवरम् । तस्य पश्चिमदिग्भागे जालिर्गहनपल्लवा

Transliteration

rudra uvāca | vastrāpathasya vāyavye koṇe divyaṃ sarovaram | tasya paścimadigbhāge jālirgahanapallavā

Translation

رُدر نے فرمایا: “وستراپتھ کے شمال مغربی کونے میں ایک دیویہ سرور ہے۔ اس کے مغربی حصے میں ‘جالی’ نامی ایک گھنا جھاڑ ہے، جو نرم پتّوں اور کونپلوں سے بھرا ہے۔”

Word by Word

• रुद्रः: Rudra
• रुद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वस्त्रापथस्य: of Vastrāpatha
• वस्त्रापथस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वस्त्रापथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; समासः वस्त्र + पथ

• वायव्ये: in the north-western (direction)
• वायव्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वायव्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; दिशाविशेषणम्

• कोणे: in the corner
• कोणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कोण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; विशेषणम्

• सरोवरम्: a lake
• सरोवरम्: Karta/Predicate Noun (Subject/विधेय)
• Type: Noun
• Root: सरोवर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन

• तस्य: of it / its
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• पश्चिम-दिग्-भागे: in the western side-region
• पश्चिम-दिग्-भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक) + दिक् (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः पश्चिम + दिक् (कर्मधारय) ततः दिग्भाग (षष्ठी/तत्पुरुष)

• जालिः: Jāli (name of a creeper/plant)
• जालिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जालि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• गहन-पल्लवा: having dense foliage
• गहन-पल्लवा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गहन (प्रातिपदिक) + पल्लव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः गहनः पल्लवाः यस्याः/गहनाः पल्लवाः (कर्मधारय)

Speaker

Rudra (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Divya-sarovara (divine lake) of Vastrāpatha; Jālī-vana/thicket (west)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Vāmana

Visual Art Cues

Scene: A map-like sacred landscape: in the northwest of the kṣetra lies a shining divine lake; to its west a dense, tender-leaved thicket named Jālī; Rudra points as if guiding a pilgrim.

Characters & Entities

• Rudra (Śiva)
• Vastrāpatha
• Divya Sarovara (divine lake)
• Jāli (grove/thicket)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic tīrthas are described with directional precision, teaching that sacred space is to be approached with attentiveness and reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A divine sarovara (lake) in the north-west of Vastrāpatha, along with the Jāli grove on its western side.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the verse provides location markers for pilgrimage and tīrtha-identification.