Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 55

Devanagari script

सामाद्या नीतयः प्रोक्ताश्चतस्रो मनुना पुरा । सामसाध्येषु कार्येषु दण्डस्तेन न पात्यताम्

Transliteration

sāmādyā nītayaḥ proktāścatasro manunā purā | sāmasādhyeṣu kāryeṣu daṇḍastena na pātyatām

Translation

قدیم زمانے میں منو نے سام سے شروع ہونے والی چار نیتیاں بتائیں۔ جو کام سام (مصالحت) سے ہو سکے، اس میں دَند (سزا) کا استعمال نہ کیا جائے۔

Word by Word

• सामाद्याः: beginning with conciliation (sāma)
• सामाद्याः: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सामन् + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (साम आदिः यस्याः) विशेषणम् नीतयः प्रति

• नीतयः: policies/strategies
• नीतयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• प्रोक्ताः: were taught/declared
• प्रोक्ताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि प्रयोगः (नीतयः प्रोक्ताः)

• चतस्रः: four
• चतस्रः: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चतस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्याविशेषणम् नीतयः प्रति

• मनुना: by Manu
• मनुना: Karana/Karta (Agent-instrument; by Manu)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन

• पुरा: formerly
• पुरा: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• सामसाध्येषु: in matters achievable by conciliation
• सामसाध्येषु: Adhikaraṇa (Domain/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सामन् + साध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; तत्पुरुषः (साम्ना साध्येषु) विशेषणम् कार्येषु प्रति

• कार्येषु: in affairs/tasks
• कार्येषु: Adhikaraṇa (Location/domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• दण्डः: punishment/force
• दण्डः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तेन: by that/therefore
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• पात्यताम्: should not be applied/let it not be used
• पात्यताम्: Kriya (Injunctive action)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि/प्रयोगः—आज्ञार्थे ‘न पात्यताम्’ = ‘let it not be applied/let it not fall’

Speaker

Bṛhaspati (within the narrative, giving nīti counsel)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bṛhaspati instructs the assembly, enumerating the four policies taught by Manu; Indra listens, anger cooling, sages nod in approval.

Characters & Entities

• Manu
• Bṛhaspati
• Indra (implied addressee)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma-guided power prefers peace: if a goal can be reached through reconciliation, coercion becomes adharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of the Vastrāpathakṣetra Māhātmya (Prabhāsa); the kṣetra’s narrative includes ethical instruction alongside sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it teaches statecraft (nīti), not ritual.