Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

Devanagari script

तत्स्नानं यत्र युध्यन्ते गजा दंतविघट्टनैः । सा संध्या यत्र निहतैः कबन्धैर्भूर्विभूषिता

Transliteration

tatsnānaṃ yatra yudhyante gajā daṃtavighaṭṭanaiḥ | sā saṃdhyā yatra nihataiḥ kabandhairbhūrvibhūṣitā

Translation

وہی 'اشنان' ہے جہاں ہاتھی اپنے دانتوں کے ٹکراؤ سے لڑتے ہیں۔ وہی 'سندھیا' (شام کی عبادت) ہے جہاں زمین مقتولین کے بغیر سر کے دھڑوں سے سجی ہوئی ہے۔

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'स्नानम्' इति विशेषणम्

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Relative location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• युध्यन्ते: fight
• युध्यन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: युध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपदम्

• गजाः: elephants
• गजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• दन्तविघट्टनैः: by the clashing of tusks
• दन्तविघट्टनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दन्त-विघट्टन (प्रातिपदिक; दन्त + विघट्टन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; करणम्; समासः तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषः (दन्तैः विघट्टनम्)

• सा: that
• सा: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'सन्ध्या' इति विशेषणम्

• सन्ध्या: twilight (sandhyā)
• सन्ध्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सन्ध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Relative location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (where)

• निहतैः: slain
• निहतैः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हन् (धातु) → निहत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय; नि-उपसर्ग)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; 'कबन्धैः' इति विशेषणम्

• कबन्धैः: by headless trunks/corpses
• कबन्धैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कबन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; करणम्

• भूः: the earth
• भूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विभूषिता: adorned
• विभूषिता: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भूष् (धातु) → विभूषित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय; वि-उपसर्ग)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'भूः' इति विशेषणम्

Speaker

Nārada (expressing a violent inversion of ritual language)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya sages (frame) / internal interlocutor (unspecified here)

Visual Art Cues

Scene: Elephants clash tusks like waves; the ‘bath’ is a churn of dust and blood. At ‘twilight,’ the ground is strewn with headless trunks, a horrific garland upon the earth.

Characters & Entities

• Gaja (elephant)
• Saṁdhyā
• Kabandha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It warns how a mind overtaken by rajas can distort sacred categories—calling violence ‘worship’—highlighting the need for right discernment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse belongs to the Vastrāpathakṣetra Māhātmya (Prabhāsa Khaṇḍa), using dramatic imagery within the sacred-place narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) and saṁdhyā (twilight worship) are mentioned, but in a deliberately inverted, metaphorical way.