Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 36

Devanagari script

छत्रपात्रे व्रतं विद्या अक्षमाला सुरार्चनम् । कन्या कुशोपवीतानि बीजौषधगृहाणि च

Transliteration

chatrapātre vrataṃ vidyā akṣamālā surārcanam | kanyā kuśopavītāni bījauṣadhagṛhāṇi ca

Translation

چھتری اور برتن، ورتوں کی اعانت، علم کی بخشش، تسبیح (اکش مالا)، دیوتاؤں کی پوجا؛ نیز کنیا دان، کشا گھاس کے اُپویت، اور بیج و ادویات کے ذخیرے بھی عطیہ کیے جائیں۔

Word by Word

• छत्रपात्रे: umbrella and bowl
• छत्रपात्रे: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: छत्र (प्रातिपदिक) + पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), द्विवचनम्; द्वन्द्वः—‘छत्रं च पात्रं च’ (umbrella and bowl)

• व्रतम्: vow, observance
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• विद्या: knowledge, learning
• विद्या: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (दान-वस्तु-रूपेण)

• अक्षमाला: rosary
• अक्षमाला: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अक्ष (प्रातिपदिक) + माला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘अक्षाणां माला’ (rosary of beads)

• सुरार्चनम्: worship of the gods
• सुरार्चनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + अर्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘सुराणाम् अर्चनम्’ (worship of the gods)

• कन्या: a maiden (girl)
• कन्या: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (दान-वस्तु)

• कुशोपवीतानि: kuśa sacred threads
• कुशोपवीतानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुश (प्रातिपदिक) + उपवीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः—‘कुशस्य उपवीतम्’ (kuśa-grass sacred threads)

• बीजौषधगृहाणि: stores of seeds and medicines
• बीजौषधगृहाणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बीज (प्रातिपदिक) + औषध (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः (समाहार/श्रृङ्खला)—‘बीजानां औषधानां च गृहाणि’ (stores/houses of seeds and medicines)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: वस्त्रापथ-क्षेत्र

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: दाता छत्र और पात्र देता है; पास में गुरु/आचार्य शिष्य को विद्या दे रहा है; अक्षमाला, पूजन-सामग्री; बीज और औषध की कोठारियाँ; विवाह-प्रसंग का संकेत (कन्यादान)

Characters & Entities

• Vastrāpatha Kṣetra
• Prabhāsa Kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity includes not only material relief but also support for vows, learning, and ritual life—sustaining dharma across society.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vastrāpatha Kṣetra within the Prabhāsa Khaṇḍa narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

Recommended gifts include items for worship and vows (vessels, rosary), vidyā-dāna, and ritual supports like kuśopavīta.