Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 32

Devanagari script

मातरं पितरं देशं भ्रातरं स्वजनबांधवान् । ग्रामं भूमिं गृहं त्यक्त्वा कृत्वा चेंद्रियसंयमम्

Transliteration

mātaraṃ pitaraṃ deśaṃ bhrātaraṃ svajanabāṃdhavān | grāmaṃ bhūmiṃ gṛhaṃ tyaktvā kṛtvā ceṃdriyasaṃyamam

Translation

ماں باپ، وطن، بھائی اور اپنے اہل و عیال و رشتہ داروں کو؛ گاؤں، زمین اور گھر کو چھوڑ کر، اور حواس پر ضبط قائم کر کے…

Word by Word

• मातरम्: mother
• मातरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पितरम्: father
• पितरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• देशम्: country/region
• देशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• भ्रातरम्: brother
• भ्रातरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्वजनबान्धवान्: one’s own people and relatives
• स्वजनबान्धवान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वजन + बान्धव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व-समासः

• ग्रामम्: village
• ग्रामम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• भूमिम्: land/earth
• भूमिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गृहम्: house
• गृहम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• त्यक्त्वा: having left
• त्यक्त्वा: Kriya (क्रिया; पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): “having abandoned”

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Kriya (क्रिया; पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction: “and”)

• इन्द्रियसंयमम्: restraint of the senses
• इन्द्रियसंयमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय + संयम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः: इन्द्रियाणां संयमः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced from Prabhāsa Khaṇḍa māhātmya narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim turns away from home—parents, kin, village fields—walking toward a distant sacred horizon; senses are symbolized as reins drawn tight, with a calm, resolute face indicating inner control.

Characters & Entities

• Nara (renunciant/pilgrim)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True pilgrimage is inward as well as outward: detachment from possessions and relationships is paired with mastery of the senses.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction is part of Vastrāpatha-kṣetra-māhātmya (Prabhāsa Khaṇḍa), framing the ideal pilgrim’s preparation for that sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Indriya-saṃyama (sense-restraint) is prescribed as a discipline accompanying the act of leaving worldly life for pilgrimage.