Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

गंगा सरस्वती चैव गोमती नर्मदा नदी । स्वर्णरेखाजले सर्वास्तथा ब्रह्मा सवासवः

Transliteration

gaṃgā sarasvatī caiva gomatī narmadā nadī | svarṇarekhājale sarvāstathā brahmā savāsavaḥ

Translation

گنگا، سرسوتی، گومتی اور نَرمدا—یہ سب سُورن ریکھا کے جل میں حاضر ہیں؛ اور برہما دیو بھی اندر کے ساتھ وہیں موجود ہیں۔

Word by Word

• गङ्गा: Gaṅgā
• गङ्गा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)

• गोमती: Gomatī
• गोमती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गोमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नर्मदा: Narmadā
• नर्मदा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नदी: river
• नदी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अप्पोजिशन (नर्मदा = नदी)

• स्वर्णरेखाजले: in the waters of Svarṇarekhā
• स्वर्णरेखाजले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वर्णरेखा + जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वर्णरेखायाः जलम्)

• सर्वाः: all
• सर्वाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/प्रकारार्थक अव्यय (also/likewise)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सवासवः: together with Vāsava (Indra)
• सवासवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स + वासव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपसर्गसदृश 'स' = 'सहित' (with)

Speaker

Śiva (contextual narrator in dialogue with Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Svarṇarekhā (within Vastrāpatha-kṣetra)

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: A devotee/interlocutor within the narrative frame (later explicitly addresses Śaṅkara)

Visual Art Cues

Scene: A luminous river (Svarṇarekhā) shown as a golden current; within its waters appear symbolic streams of Gaṅgā, Sarasvatī, Gomati, and Narmadā; above the river hover Brahmā and Indra in subtle, blessing presence.

Characters & Entities

• Gaṅgā
• Sarasvatī
• Gomati
• Narmadā
• Svarṇarekhā
• Brahmā
• Indra (Vāsava)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A local tīrtha can embody the sanctity of pan-Indian sacred rivers—making divine grace accessible through one consecrated water-source.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Svarṇarekhā-jala (the waters of Svarṇarekhā) within the Vastrāpatha sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly supports snāna (bathing) in Svarṇarekhā by declaring it equivalent to multiple famed rivers and divine presences.