Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं वै हाटकेश्वरम् । जरद्गवात्पूर्वभागे धनुषां षष्टिभिस्त्रिभिः

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi liṃgaṃ vai hāṭakeśvaram | jaradgavātpūrvabhāge dhanuṣāṃ ṣaṣṭibhistribhiḥ

Translation

ایشور نے کہا: “پھر، اے مہادیوی، جَرَدگَوَ کے مشرق میں تریسٹھ دھنش کے فاصلے پر واقع ‘ہاٹکیشور’ نامی لِنگ کی طرف جانا چاہیے۔”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• ततः: then; thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; (महā + देवी) कर्मधारय-समास

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha/Emphasis (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• हाटकेश्वरम्: Hāṭakeśvara (name of the Lord)
• हाटकेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हाटक + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (हाटकस्य ईश्वरः)

• जरद्गवात्: from Jaradgava
• जरद्गवात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: जरद्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; (जरत् + गव) कर्मधारय-समास

• पूर्वभागे: in the eastern part
• पूर्वभागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्वभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; (पूर्व + भाग) तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय

• धनुषाम्: of bows (as a measure)
• धनुषाम्: Sambandha (Relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन

• षष्टिभिः: by sixty
• षष्टिभिः: Karana (Instrument/Measure/करण)
• Type: Adjective
• Root: षष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषण

• त्रिभिः: by three
• त्रिभिः: Karana (Instrument/Measure/करण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषण

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Īśvara addresses Devī, pointing eastward; a pilgrim path leads from Jaradgaveśvara to a golden-hued shrine of Hāṭakeśvara, with distance markers symbolized by bows (dhanuṣ) or stepping-stones.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī (Pārvatī)
• Hāṭakeśvara
• Jaradgava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is mapped as disciplined movement through sacred space, guided by Śiva toward specific liṅgas and tīrthas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara liṅga, described in relation to Jaradgava within Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

The instruction is to go (visit) the liṅga; detailed worship procedures appear in subsequent verses.