Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

तां पश्यमानो विजने स रेमे परमद्युतिः । क्षामकण्ठश्च ब्रह्मर्षिस्तपोबलसमन्वितः

tāṃ paśyamāno vijane sa reme paramadyutiḥ | kṣāmakaṇṭhaśca brahmarṣistapobalasamanvitaḥ

اس سنسان جگہ میں اسے دیکھتے ہوئے وہ نہایت درخشاں ہستی مسرور ہوئی؛ وہاں دبلا گلا رکھنے والا برہمرِشی بھی موجود تھا، جو تپسیا کے بل سے معمور تھا۔

ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
पश्यमानःseeing; while looking at
पश्यमानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपश्यमान (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पश्/√दृश् ‘to see’ शानच्-प्रत्ययः, आत्मनेपदी)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; वर्तमानकाले कृदन्तः (present participle)
विजनेin a lonely place
विजने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootविजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
रेमेenjoyed; sported
रेमे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√रम् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
परम-द्युतिःone of supreme splendor
परम-द्युतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपरम (प्रातिपदिक) + द्युति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (परमा द्युतिः यस्य)
क्षाम-कण्ठःone with a thin/wan neck
क्षाम-कण्ठः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षाम (प्रातिपदिक) + कण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (क्षामः कण्ठः यस्य)
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
ब्रह्मर्षिःa brahmarṣi (great seer)
ब्रह्मर्षिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (ब्रह्मणः/ब्रह्मविदां ऋषिः)
तपः-बल-समन्वितःendowed with ascetic power and strength
तपः-बल-समन्वितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम्+अनु+√इ ‘to be endowed’ क्त)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (तपसा बलेन च समन्वितः)

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (contextual attribution)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Bhārgava presence)

Type: kshetra

Listener: Ṛṣis (contextual)

Scene: A radiant, emaciated-throated Brahmarṣi endowed with tapas beholds the maiden in solitude and feels delight; the scene is charged—tejas and temptation in a sacred grove.

B
Bhārgava (Cyavana)
S
Sukanyā

FAQs

Outer frailty can conceal immense spiritual potency; tapas is portrayed as a real force shaping events.

Prabhāsa-kṣetra, whose māhātmya foregrounds the presence of powerful sages and karmic consequences.

None; the verse highlights the nature of a tapasvī rather than a specific rite.