Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

तत्रानंतव्रतं कार्यं मधुपायससंयुतम् । पायसं मधुसंयुक्तं देयं विप्राय भोजनम्

Transliteration

tatrānaṃtavrataṃ kāryaṃ madhupāyasasaṃyutam | pāyasaṃ madhusaṃyuktaṃ deyaṃ viprāya bhojanam

Translation

وہاں اَننت ورت رکھنا چاہیے، شہد ملی کھیر کے ساتھ؛ اور شہد آمیختہ کھیر برہمن کو بھوجن دان کے طور پر پیش کرنی چاہیے۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• अनन्तव्रतम्: the Ananta-vow
• अनन्तव्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया-विभक्ति (2nd/accusative), एकवचन (singular); षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थे (vow related to/for Ananta)

• कार्यम्: to be performed; should be done
• कार्यम्: Kriya (Obligation predicate)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कार्य (कृत्य-प्रत्यय, प्रातिपदिक)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive/obligative), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (nom./acc.), एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate: 'to be done')

• मधुपायससंयुतम्: accompanied with honey and rice-pudding
• मधुपायससंयुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मधु (प्रातिपदिक) + पायस (प्रातिपदिक) + संयुत (सम्+युज् धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/accusative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past participle used adjectivally): 'endowed/combined with'

• पायसम्: rice-pudding
• पायसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पायस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (nom./acc.), एकवचन

• मधुसंयुक्तम्: mixed with honey
• मधुसंयुक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मधु (प्रातिपदिक) + संयुक्त (सम्+युज् धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (nom./acc.), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

• देयम्: to be given
• देयम्: Kriya (Obligation predicate)
• Type: Adjective
• Root: दा (धातु) → देय (कृत्य-प्रत्यय, प्रातिपदिक)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण (to be given)

• विप्राय: to a Brahmin
• विप्राय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग (masculine), चतुर्थी-विभक्ति (4th/dative), एकवचन

• भोजनम्: food; meal
• भोजनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (nom./acc.), एकवचन; 'देयम्' इत्यस्य कर्म (object of giving)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ananteśvara (Prabhāsa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Ritual scene: devotee performs Ananta-vrata at the shrine; a vessel of honey-mixed rice pudding offered before the liṅga; afterward, a brāhmaṇa is respectfully seated and served pāyasa; lamps, flowers, and orderly ritual implements.

Characters & Entities

• Ananta-vrata
• vipra (brāhmaṇa)
• pāyasa
• madhu
• Prabhāsa Kṣetra (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A vrata becomes complete through both worship and generosity—especially feeding the worthy (vipra-bhojana).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, where the Ananta-vrata is enjoined in the Ananteśvara Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform Ananta-vrata; prepare pāyasa mixed with honey; offer food to a brāhmaṇa (vipra-bhojana).