Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं पश्येत्क्षेत्रपालमनुत्तमम् । कंकालभैरवंनाम भैरवेण नियोजितम् । तस्य क्षेत्रस्य रक्षार्थं प्राणिनां दुष्टचेतसाम्

īśvara uvāca | tatraiva saṃsthitaṃ paśyetkṣetrapālamanuttamam | kaṃkālabhairavaṃnāma bhairaveṇa niyojitam | tasya kṣetrasya rakṣārthaṃ prāṇināṃ duṣṭacetasām

اِیشور نے فرمایا: وہیں اس بے مثال کھیتر پال کے درشن کرو—جس کا نام کنکال بھیرَو ہے—جسے بھیرَو نے مقرر کیا، تاکہ اس مقدّس دھام کی حفاظت بد نیت جانداروں سے ہو۔

īśvaraḥĪśvara
īśvaraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
tatrathere
tatra:
Adverbial (देश)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
evaindeed, just
eva:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle)
saṃsthitamstanding/placed
saṃsthitam:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaṃ- (उपसर्ग) + sthā (धातु) → saṃsthita (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; भूतकृदन्त (past participle)
paśyetshould see
paśyet:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
kṣetrapālamthe guardian of the sacred place
kṣetrapālam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक) + pāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष—‘क्षेत्रस्य पालः’
anuttamamunsurpassed, excellent
anuttamam:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootanuttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (superlative: unsurpassed)
kaṃkālabhairavamKaṃkāla-bhairava
kaṃkālabhairavam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkaṃkāla (प्रातिपदिक) + bhairava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय—‘कंकालरूपः भैरवः’
nāmanamed
nāma:
Apposition marker (नाम-निपात)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशक (indeclinable: ‘named’)
bhairaveṇaby Bhairava
bhairaveṇa:
Karana/Agent-Instrument (करण)
TypeNoun
Rootbhairava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
niyojitamappointed, assigned
niyojitam:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootni- (उपसर्ग) + yuj (धातु) → niyojita (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)
tasyaof that
tasya:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
kṣetrasyaof the field (holy place)
kṣetrasya:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
rakṣā-arthamfor protection
rakṣā-artham:
Purpose (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootrakṣā (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; द्वितीया-एकवचनरूपेण अव्ययवत्; प्रयोजनवाचक (for the purpose of protection)
prāṇināmof living beings
prāṇinām:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootprāṇin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
duṣṭacetasāmof evil-minded (ones)
duṣṭacetasām:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootduṣṭa (प्रातिपदिक) + cetas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; तत्पुरुष—‘दुष्टं चेतः येषाम्’ (as adjective to prāṇinām)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Somnātha region)

Type: kshetra

Scene: At Prabhāsa’s sacred precinct, the devotee beholds Kaṃkālabhairava—an awe-inspiring kṣetra-pāla appointed by Bhairava—standing vigilant at the boundary of the holy field, warding off wicked-minded beings.

K
Kaṃkālabhairava
B
Bhairava
K
Kṣetrapāla
P
Prabhāsa Kṣetra

FAQs

Sacred places are protected by divine guardians; reverence for the kṣetrapāla preserves dharma and restrains harmful forces.

Prabhāsa Kṣetra, introducing its guardian deity Kaṃkālabhairava.

The verse implies darśana and recognition of the kṣetrapāla; detailed worship follows in subsequent verses.