Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

Devanagari script

उक्त्वा बाढमिति ब्रह्मा ततः सृष्टौ मनो दधे । ससर्ज मानसात्सद्यः सनकाद्यान्कुमारकान् । उवाच वचनं ब्रह्मा प्रजाः सृजत पुत्रकाः

Transliteration

uktvā bāḍhamiti brahmā tataḥ sṛṣṭau mano dadhe | sasarja mānasātsadyaḥ sanakādyānkumārakān | uvāca vacanaṃ brahmā prajāḥ sṛjata putrakāḥ

Translation

“یوں ہی ہو” کہہ کر برہما نے پھر تخلیق کی طرف دل لگایا۔ اس نے اپنے من سے فوراً سنک وغیرہ کمار رشیوں کو پیدا کیا، اور برہما نے کہا: “اے بیٹو، مخلوقات پیدا کرو۔”

Word by Word

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (Absolutive/Gerund), पूर्वकालिक (having said)

• बाढम्: certainly / agreed
• बाढम्: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: बाढम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनुमोदनार्थक (particle of assent)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, उद्धरण-निपात

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Kala (Sequence/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रम/हेतुवाचक (then/thereupon)

• सृष्टौ: in creation
• सृष्टौ: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• मनः: mind
• मनः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• दधे: placed/applied
• दधे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• ससर्ज: created
• ससर्ज: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मानसात्: from (his) mind
• मानसात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (immediately)

• सनकाद्यान्: Sanaka and others
• सनकाद्यान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सनक + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘आदि’समास (and others beginning with Sanaka)

• कुमारकान्: young sages/sons
• कुमारकान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुमारक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• वचनम्: words, speech
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रजाः: creatures
• प्रजाः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• सृजत: create (you all)
• सृजत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• पुत्रकाः: O sons, dear children
• पुत्रकाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुत्रक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), बहुवचन

Speaker

Prahlāda

Characters & Entities

• Prahlāda
• Brahmā
• Sanaka
• Sanandana
• Sanātana
• Sanatkumāra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual lineages arise for cosmic purposes; even exalted beings are entrusted with duties within creation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha is not named in this verse, but the episode forms the backstory leading to Gomātī’s māhātmya at Dvārakā.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates mānasa-sṛṣṭi and Brahmā’s command to the Kumāras.