Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 19

Devanagari script

नृत्यंत्योऽप्सरसो हृष्टा गीतं गायन्ति सुस्वरम् । ज्वलते यत्र दैत्येन्द्र तुलसीकाष्ठपावकः

Transliteration

nṛtyaṃtyo'psaraso hṛṣṭā gītaṃ gāyanti susvaram | jvalate yatra daityendra tulasīkāṣṭhapāvakaḥ

Translation

اے دیَتیوں کے سردار! جہاں تلسی کی لکڑی کی آگ بھڑکتی ہے وہاں خوش اپسرائیں رقص کرتی ہیں اور شیریں سُروں میں گیت گاتی ہیں۔

Word by Word

• नृत्यन्त्यः: dancing
• नृत्यन्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नृत् (धातु) → नृत्यन्ती (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्तरि शतृ-प्रत्ययान्तः (present active participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणम् (अप्सरसः)

• अप्सरसः: apsarases (celestial nymphs)
• अप्सरसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• हृष्टाः: delighted
• हृष्टाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हृष् (धातु) → हृष्ट (कृदन्त)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणम् (अप्सरसः)

• गीतम्: song
• गीतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• गायन्ति: they sing
• गायन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गै (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• सुस्वरम्: sweet-voiced, melodious
• सुस्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु + स्वर (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (कर्मधारयः; सु-स्वरम् = उत्तमस्वरयुक्तम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (गीतम्)

• ज्वलते: burns, blazes
• ज्वलते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्वल् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; सम्बन्धबोधक-क्रियाविशेषणम् (relative adverb: 'where')

• दैत्येन्द्र: O lord of the daityas
• दैत्येन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: दैत्य + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः; दैत्यानाम् इन्द्रः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• तुलसीकाष्ठपावकः: the fire of tulasī-wood
• तुलसीकाष्ठपावकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तुलसी + काष्ठ + पावक (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः (तत्पुरुषः; तुलसीकाष्ठस्य पावकः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

Speaker

Prahlāda (addressing Bali as daityendra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā-kṣetra (context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Apsarases in the sky dance in graceful arcs while singing; below, the tulasī-wood fire blazes; gandharvas may accompany with instruments; the atmosphere is luminous and celebratory.

Characters & Entities

• Apsaras
• Bali (Daityendra)
• Tulasī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text frames Tulasī-linked rites as so auspicious that even celestial beings celebrate, highlighting the purifying power of bhakti.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā’s sacred milieu is celebrated through its dharmic customs and Vaiṣṇava sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

Cremation with Tulasī-wood fire is praised, depicted with auspicious celestial celebration.