Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 17

Devanagari script

अपि कीटः पतंगो वा वृक्षा वा ये तदाश्रिताः । यांति ते कृष्णसदनं संसारे न पुनर्हिं ते

Transliteration

api kīṭaḥ pataṃgo vā vṛkṣā vā ye tadāśritāḥ | yāṃti te kṛṣṇasadanaṃ saṃsāre na punarhiṃ te

Translation

وہاں پناہ لینے والا کیڑا ہو یا پتنگا، یا درخت ہی کیوں نہ ہوں—وہ سب کرشن کے دھام کو پہنچتے ہیں؛ پھر اُن کے لیے سنسار کی آوارہ گردی میں لوٹنا نہیں۔

Word by Word

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/अपवाद-अव्यय (even/also)

• कीटः: an insect
• कीटः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कीट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पतङ्गः: a moth/winged insect
• पतङ्गः: Karta (Co-subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पतङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Disjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्प-अव्यय (disjunctive particle: or)

• वृक्षाः: trees
• वृक्षाः: Karta (Co-subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Disjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्प-अव्यय (or)

• ये: who/which
• ये: Karta (Relative subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (relative pronoun), प्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग (सामान्यतः)

• तदाश्रिताः: dependent on that (place/one)
• तदाश्रिताः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + आश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (तद्-आश्रित = dependent on that); आश्रित = क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) from आ+श्रि (धातु); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifier of ये)

• यान्ति: they go
• यान्ति: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, बहुवचन

• कृष्णसदनम्: Krishna’s abode
• कृष्णसदनम्: Gati-Karman (Goal/Object of motion/गतिकर्म)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक) + सदन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: कृष्णस्य सदनम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• संसारे: in worldly existence
• संसारे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• पुनः: again
• पुनः: Sambandha (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्ति-अव्यय (again)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/causal particle)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Skanda (deduced; continuing the Dvārakā-kṣetra glorification)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (as refuge-field)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A compassionate vision of Dvārakā where even insects on temple steps and trees near the ghāṭa are bathed in divine radiance; subtle soul-lights rise toward Kṛṣṇa’s abode, indicating no return to saṃsāra.

Characters & Entities

• Kṛṣṇa
• Dvārakā (implied kṣetra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The holiness of the kṣetra is so great that mere association and refuge there leads toward liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā as a sacred kṣetra (place of refuge) culminating in attainment of Kṛṣṇa’s abode.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite; the emphasis is on āśraya (taking refuge/abiding) in the sacred area.