Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 60

Devanagari script

नारायणः स ईशानो ध्येयश्चादौ जगन्मयः । स एव देवतामुख्यः पुरीं द्वारवतीं स्थितः

Transliteration

nārāyaṇaḥ sa īśāno dhyeyaścādau jaganmayaḥ | sa eva devatāmukhyaḥ purīṃ dvāravatīṃ sthitaḥ

Translation

وہی نارائن، وہی پرمیشور ہے؛ آغاز ہی سے دھیان کے لائق، سارے جگت میں ویاپک۔ وہی دیوتاؤں میں سب سے برتر دواروتی پوری میں وِراجمان ہے۔

Word by Word

• नारायणः: Nārāyaṇa
• नारायणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• ईशानः: the Lord, ruler
• ईशानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ध्येयः: worthy to be meditated on
• ध्येयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ध्येय (प्रातिपदिक; ध्यै-धातोः भाव्य/यत्-प्रत्ययान्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यत्-कृदन्त (gerundive): ‘to be meditated upon’

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• आदौ: at the beginning
• आदौ: Kala/Desha-adhikarana (Temporal location)
• Type: Indeclinable
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव/सप्तमी-रूपेण अव्ययीभूतम्; क्रियाविशेषण (adverb): ‘in the beginning’

• जगन्मयः: pervaded by/consisting of the universe
• जगन्मयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (जगता/जगतः मयः) ‘consisting of the universe’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एव: indeed, alone
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (particle of emphasis)

• देवतामुख्यः: chief among the deities
• देवतामुख्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देवता (प्रातिपदिक) + मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवतानां मुख्यः)

• पुरीम्: city
• पुरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• द्वारवतीम्: Dvāravatī
• द्वारवतीम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: द्वारवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुरी-विशेषणरूपेण

• स्थितः: is situated, abides
• स्थितः: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → स्थित (क्त-कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकालिक-विशेषण (past participle): ‘having stayed/being situated’

Speaker

Bṛhaspati (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvāravatī (Dvārakā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Indra

Visual Art Cues

Scene: A theological tableau: Nārāyaṇa/Keśava radiating cosmic form (jaganmaya) while simultaneously seated as Dvārakā’s presiding deity within the city; devotees meditate facing the sanctum.

Characters & Entities

• Nārāyaṇa
• Dvāravatī (Dvārakā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Meditation on Nārāyaṇa and pilgrimage to His abode converge—Dvārakā is revered because the cosmic Lord abides there.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvāravatī (Dvārakā), identified as the dwelling place of Nārāyaṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dhyāna (contemplation/meditation) is implicitly praised by calling Nārāyaṇa “dhyeyaḥ.”