Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

Devanagari script

गृहे संतिष्ठते नित्यं मथुरा द्वारका तथा । अवंती च तथा माया प्रयागं कुरुजांगलम्

Transliteration

gṛhe saṃtiṣṭhate nityaṃ mathurā dvārakā tathā | avaṃtī ca tathā māyā prayāgaṃ kurujāṃgalam

Translation

جس کے گھر میں سدا متھرا اور دوارکا کا واس ہوتا ہے؛ اسی طرح اونتی اور مایا، پریاگ اور کُروجانگل بھی ہمیشہ مقیم رہتے ہیں۔

Word by Word

• गृहे: in the house
• गृहे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• संतिष्ठते: remains/stands
• संतिष्ठते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + स्था (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• मथुरा: Mathurā
• मथुरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मथुरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• द्वारका: Dvārakā
• द्वारका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वारका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• तथा: also/likewise
• तथा: Sambandha (Connector/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/तुल्यतासूचक (also/likewise)

• अवंती: Avantī
• अवंती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अवन्ती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/तुल्यतासूचक

• माया: Māyā (place-name)
• माया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• प्रयागम्: Prayāga
• प्रयागम्: Karta (Listed subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रयाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगे नपुंसक), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सूचीकरणे (as item in list)

• कुरुजाङ्गलम्: Kuru-jāṅgala (region)
• कुरुजाङ्गलम्: Karta (Listed subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुरु (प्रातिपदिक) + जाङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कुरूणां जाङ्गलम्/कुरु-देशस्य जाङ्गलम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सूचीकरणे

Speaker

Sūta (continuing narration context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (as tīrtha-sarva-saṅgraha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee’s home shrine radiates like a mandala; within it appear miniature visions of Mathurā, Dvārakā, Avantī, Prayāga, and the Kuru-land—each as a luminous vignette hovering around the household altar.

Characters & Entities

• Mathurā
• Dvārakā
• Avantī (Ujjain)
• Māyā (Mayāpuri/Haridvāra)
• Prayāga
• Kurujāṅgala

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Through sustained devotion and sacred remembrance, the sanctity of great tīrthas can be invoked and made present in one’s own home.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Multiple tīrthas are named—especially Dvārakā and Mathurā—along with Avantī, Māyā, Prayāga, and Kurujāṅgala.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied practice of daily devotional cultivation (nitya) that establishes tīrtha-sanctity in the home, consistent with māhātmya-pāṭha and remembrance.