Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

Devanagari script

अरुणेन वज्रहस्ताय कथितं पृच्छते पुरा । द्वादशीजागरस्योक्तं फलं विप्रा मया च वः । तत्कुरुध्वं द्विजा यूयं जागरं विष्णुवासरे

Transliteration

aruṇena vajrahastāya kathitaṃ pṛcchate purā | dvādaśījāgarasyoktaṃ phalaṃ viprā mayā ca vaḥ | tatkurudhvaṃ dvijā yūyaṃ jāgaraṃ viṣṇuvāsare

Translation

قدیم زمانے میں جب اس نے پوچھا تو ارُوṇ نے وَجرہست کو یہ بات سنائی۔ اور میں نے بھی تمہیں، اے وِپروں (برہمنو)، دوادشی کے جاگَرَن کا پھل بیان کیا ہے۔ لہٰذا اے دْوِجوں، وِشنو کے مقدس دن جاگَرَن کرو۔

Word by Word

• अरुणेन: by Aruṇa
• अरुणेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अरुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन — Instrumental singular

• वज्रहस्ताय: to Vajrahasta (one having a thunderbolt in hand)
• वज्रहस्ताय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: वज्रहस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन — Dative singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (वज्रस्य हस्तः)

• कथितम्: told / narrated
• कथितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — past passive participle ‘told/said’

• पृच्छते: asks
• पृच्छते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद — ‘asks’

• पुरा: formerly / earlier
• पुरा: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय — कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• द्वादशीजागरस्य: of the Dvādaśī vigil
• द्वादशीजागरस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्वादशी + जागर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन — Genitive singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (द्वादश्याः जागरः)

• उक्तम्: stated
• उक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘said/declared’ (qualifying फलम्)

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Nominative/Accusative singular

• विप्राः: O Brahmins
• विप्राः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), बहुवचन — Vocative plural

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/करण), एकवचन — Instrumental singular ‘by me’

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय — समुच्चयबोधक (conjunction)

• वः: to you / for you
• वः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी/षष्ठी, बहुवचन — Dative/Genitive plural ‘to you/for you’

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन — Accusative singular; ‘that’ (referring to the act)

• कुरुध्वम्: do / perform
• कुरुध्वम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद — ‘do (you all)’

• द्विजाः: O twice-born
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), बहुवचन — Vocative plural

• यूयम्: you (all)
• यूयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — Nominative plural

• जागरम्: vigil / wakefulness observance
• जागरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जागर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन — Accusative singular

• विष्णुवासरे: on Viṣṇu’s day (Thursday)
• विष्णुवासरे: Adhikarana (Location/Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु + वासर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन — Locative singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (विष्णोः वासरः)

Speaker

Unspecified (contextually a narrator/teacher exhorting brāhmaṇas)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijāḥ (brāhmaṇas/twice-born)

Visual Art Cues

Scene: A narrator recounts earlier transmission: Aruṇa instructing Vajrahasta; then the present speaker addressing brāhmaṇas, urging them to perform the Dvādaśī vigil on Viṣṇu’s day.

Characters & Entities

• Aruṇa
• Vajrahasta
• Viṣṇu
• Vipras (Brāhmaṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A proven, traditionally transmitted observance should be practiced—especially the Dvādaśī vigil dedicated to Viṣṇu.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate verse focuses on the vrata; the surrounding Dvārakā Māhātmya frames it within Dvārakā’s sacred greatness.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform the Dvādaśī jāgara (night vigil) on Viṣṇu-vāsara (Viṣṇu’s holy day).