Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 34

Devanagari script

यस्य पुण्ड्रं ललाटे तु गोपीचंदनसंज्ञकम् । न जहाति गृहं तस्य लक्ष्मीः कृष्णप्रिया द्विजाः

Transliteration

yasya puṇḍraṃ lalāṭe tu gopīcaṃdanasaṃjñakam | na jahāti gṛhaṃ tasya lakṣmīḥ kṛṣṇapriyā dvijāḥ

Translation

اے دِوِجوں! جس کے ماتھے پر گوپی چندن کہلانے والا پُنڈْر تلک ہو، اس کے گھر کو کرشن کی محبوبہ لکشمی کبھی نہیں چھوڑتی۔

Word by Word

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• पुण्ड्रम्: tilaka/sect-mark
• पुण्ड्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुण्ड्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (अत्र विषयः—‘पुण्ड्रं ...’ as nominative/accusative in sense)

• ललाटे: on the forehead
• ललाटे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ललाट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrast/emphasis particle)

• गोपी-चन्दन-संज्ञकम्: called gopī-candana
• गोपी-चन्दन-संज्ञकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गोपी (प्रातिपदिक) + चन्दन (प्रातिपदिक) + संज्ञक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुष (gopī-candana-saṃjñakam = called ‘gopī-candana’)

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• जहाति: abandons/leaves
• जहाति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• गृहम्: the house
• गृहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• लक्ष्मीः: Lakṣmī (fortune)
• लक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कृष्ण-प्रिया: beloved of Kṛṣṇa
• कृष्ण-प्रिया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक) + प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; षष्ठी-तत्पुरुष (kṛṣṇasya priyā)

• द्विजाः: O twice-born (brāhmaṇas)
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (अत्र सम्बोधनार्थः—हे द्विजाः)

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gopīcandana (Śaṅkhoddhāra-mṛttikā)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: dvijāḥ / brāhmaṇas

Visual Art Cues

Scene: A devotee with bright white ūrdhva-puṇḍra of Gopīcandana on the forehead stands at the threshold of a prosperous home; Lakṣmī, radiant and gentle, is shown symbolically seated within, indicating she does not depart.

Characters & Entities

• Puṇḍra
• Gopīcandana
• Lakṣmī
• Kṛṣṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Visible devotion (puṇḍra/tilaka) joined with inner faith invites Lakṣmī’s steady presence—spiritual and worldly well-being aligned with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā’s Vaiṣṇava culture is foregrounded; the verse praises a hallmark practice associated with Kṛṣṇa devotion.

What ritualistic prescription is mentioned?

Applying the Gopīcandana puṇḍra on the forehead as a Vaiṣṇava devotional observance.