Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

प्रह्लादस्तद्वचः श्रुत्वा भक्तिभावपुरस्कृतम् । अभिनन्द्य च तं प्रेम्णा प्रवक्तुमुपचक्रमे

Transliteration

prahlādastadvacaḥ śrutvā bhaktibhāvapuraskṛtam | abhinandya ca taṃ premṇā pravaktumupacakrame

Translation

اس کے وہ کلمات جو بھکتی کے جذبے سے کہے گئے تھے سن کر، پرہلاد نے محبت سے اس کا خیرمقدم کیا، اسے سراہا، اور پھر بیان کرنے لگ گیا۔

Word by Word

• प्रह्लादः: Prahlāda
• प्रह्लादः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रह्लाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषणम् (वचः इति)

• वचः: speech/words
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया

• भक्ति-भाव-पुरस्कृतम्: preceded by devotion and feeling
• भक्ति-भाव-पुरस्कृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक) + पुरस्-कृ (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘पुरस्कृत’ = ‘placed in front’; विशेषणम् (वचः इति)

• अभिनन्द्य: having praised/greeted
• अभिनन्द्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: अभि-नन्द् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• प्रेम्णा: with love
• प्रेम्णा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: प्रेमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• प्रवक्तुम्: to speak
• प्रवक्तुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), प्रयोजन/उद्देश्य

• उपचक्रमे: began/commenced
• उपचक्रमे: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-क्रम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Sūta (narrative voice; Prahlāda is the actor within the narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (discourse about to begin)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Prahlāda, serene and radiant with devotion, acknowledges Bali’s question with affectionate respect; his gesture of welcome signals the beginning of an instructive discourse on Dvārakā’s greatness.

Characters & Entities

• Prahlāda
• Bali
• bhakti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Teachings on holy places are best transmitted and received in a mood of devotion (bhakti) and affectionate respect.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā-kṣetra is the implied subject of the explanation that now begins.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse highlights the devotional disposition that precedes instruction.