Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

Devanagari script

कुलकोटिं समुद्धृत्य विष्णुलोके महीयते । सत्यंसत्यं द्विजश्रेष्ठा नानृतं मम भाषितम्

Transliteration

kulakoṭiṃ samuddhṛtya viṣṇuloke mahīyate | satyaṃsatyaṃ dvijaśreṣṭhā nānṛtaṃ mama bhāṣitam

Translation

اپنے کُل کی کروڑوں کو اُدھار کر کے وہ وِشنو کے لوک میں معزز ہوتا ہے۔ سچ سچ، اے برہمنوں کے سردارو، میری بات ہرگز جھوٹ نہیں۔

Word by Word

• कुलकोटिम्: a crore of families
• कुलकोटिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुल-कोटि (प्रातिपदिक; कुल + कोटि)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुलानां कोटिः)

• समुद्धृत्य: having lifted up/rescued
• समुद्धृत्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम्-उद्-हृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक-क्रिया

• विष्णुलोके: in Viṣṇu’s world
• विष्णुलोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु-लोक (प्रातिपदिक; विष्णु + लोक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विष्णोः लोकः)

• महीयते: is honored
• महीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मह् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is honored/glorified)

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: Sambandha (Assertion/निश्चय)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; अव्ययीभाववत् बलार्थक-प्रयोगः

• सत्यम्: truth (indeed)
• सत्यम्: Sambandha (Assertion/निश्चय)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; पुनरुक्ति-बलार्थक

• द्विजश्रेष्ठाः: O best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज-श्रेष्ठ (प्रातिपदिक; द्विज + श्रेष्ठ)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानां श्रेष्ठाः)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• अनृतम्: falsehood
• अनृतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• भाषितम्: spoken (statement)
• भाषितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: भाष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

Speaker

Unspecified in snippet (addressing dvijaśreṣṭhāḥ)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇa sages (dvijaśreṣṭhāḥ)

Visual Art Cues

Scene: A revered speaker solemnly proclaims the fruit of Dvārakā merit: the devotee’s lineage is uplifted and the devotee is honored in Viṣṇuloka; the declaration is sealed with a truth-affirmation before brāhmaṇas.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Viṣṇuloka
• Dvārakā (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional connection to a holy kṣetra can elevate not only the individual but also the lineage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, whose merit is said to lead to honor in Viṣṇu’s realm.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, devoted residence/worship in Dvārakā that results in kuloddhāra (uplift of lineage).