Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

वसिष्ठ उवाच । आसीत्काश्यां पुरा कश्चित्त्रिदण्डी मोक्षधर्मवित् । जपन्दशाश्वेमेधे तु गायत्रीं च समाहितः

Transliteration

vasiṣṭha uvāca | āsītkāśyāṃ purā kaścittridaṇḍī mokṣadharmavit | japandaśāśvemedhe tu gāyatrīṃ ca samāhitaḥ

Translation

وسِشٹھ نے کہا: ‘قدیم زمانے میں کاشی میں ایک تِردنڈی سنیاسی تھا، موکش دھرم کا جاننے والا۔ وہ یکسوئی سے گایتری کا جپ کرتا—جو دس اشومیدھ یگیوں کے برابر پُنّیہ دیتا ہے۔’

Word by Word

• वसिष्ठः: Vasiṣṭha
• वसिष्ठः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• आसीत्: there was
• आसीत्: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• पुरा: formerly
• पुरा: Kala (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (adverb of time: formerly)

• कश्चित्: a certain (one)
• कश्चित्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: कश्चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थक-सर्वनाम (indefinite pronoun)

• त्रिदण्डी: a tridaṇḍin (ascetic with three staffs)
• त्रिदण्डी: Karta (Apposition)
• Type: Noun
• Root: त्रि-दण्डिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; दण्डिन्-प्रत्ययान्त

• मोक्षधर्मवित्: knower of the dharma of liberation
• मोक्षधर्मवित्: Karta (Apposition)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष-धर्म-विद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विद् (ज्ञाता) अर्थे

• जपन्: reciting/muttering
• जपन्: Karta (Participial)
• Type: Verb
• Root: √जप् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• दशाश्वमेधे: in (the rite of) ten Aśvamedhas
• दशाश्वमेधे: Adhikarana (Context/occasion)
• Type: Noun
• Root: दश-अश्वमेध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (दश अश्वमेधाः)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात

• गायत्रीम्: the Gāyatrī (mantra)
• गायत्रीम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: गायत्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• समाहितः: collected/concentrated
• समाहितः: Karta (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-√धा (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

Speaker

Vasiṣṭha

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dilīpa

Visual Art Cues

Scene: A tridaṇḍin ascetic in Kāśī sits in meditation, holding a staff (threefold daṇḍa), chanting Gāyatrī with focused gaze; the Gaṅgā and temple spires form a quiet sacred backdrop.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Kāśī (Vārāṇasī)
• Tridaṇḍin
• Gāyatrī
• Aśvamedha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mantra-japa performed with deep concentration is exalted as a direct, liberation-oriented practice, surpassing or equaling grand ritual sacrifices in merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is presented as the setting for a mokṣa-oriented ascetic life and potent spiritual practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

Gāyatrī-japa with samādhi-like focus is highlighted, with its merit compared to ten Aśvamedha sacrifices.