Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 22

Devanagari script

अवन्ती न च कांची च क्षेत्रं च पुरुषोत्तमम् । सूर्योपरागकालेऽपि कुरुक्षेत्रं न राजते

Transliteration

avantī na ca kāṃcī ca kṣetraṃ ca puruṣottamam | sūryoparāgakāle'pi kurukṣetraṃ na rājate

Translation

نہ اونتی (اُجّینی)، نہ کانچی، اور نہ ہی پُروشوتم (پوری) کا مقدس کشیتر—اس طرح جگمگاتا ہے۔ سورج گرہن کے وقت بھی کوروکشیتر اتنا روشن نہیں ہوتا۔

Word by Word

• अवन्ती: Avanti (sacred place)
• अवन्ती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अवन्ती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• न: not
• न: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• काञ्ची: Kāñcī (Kanchipuram)
• काञ्ची: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काञ्ची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• क्षेत्रम्: holy field/place (kṣetra)
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• पुरुषोत्तमम्: Puruṣottama (the supreme person / a sacred place named so)
• पुरुषोत्तमम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कर्मधारय-समास (श्रेष्ठः पुरुषः इति)

• सूर्योपरागकाले: at the time of a solar eclipse
• सूर्योपरागकाले: Adhikarana (Location/Time अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सूर्य + उपराग + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषभावः (सूर्यस्य उपरागः = सूर्यग्रहणम्; तस्मिन् काले)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावन/अपि-कारक-अव्यय (even/also)

• कुरुक्षेत्रम्: Kurukṣetra
• कुरुक्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुरु + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (कुरूणां क्षेत्रम्)

• न: not
• न: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• राजते: shines / is splendid
• राजते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: राज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद

Speaker

Nārada (deduced from immediate context within the praise of kṣetras)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Contextually Dvārakā (compared against Avantī, Kāñcī, Puruṣottama, Kurukṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A dramatic comparison tableau: pilgrims at Kurukṣetra during a solar eclipse—darkened sun, ritual bathing and dāna—yet a brighter, golden radiance emanates from the focal kṣetra (Dvārakā implied), visually ‘outshining’ the eclipse scene; icons of Ujjain, Kanchi, and Puri appear as distant silhouettes.

Characters & Entities

• Avantī (Ujjayinī/Ujjain)
• Kāñcī
• Puruṣottama-kṣetra (Puri)
• Kurukṣetra
• Sūryoparāga (solar eclipse)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇas rank sacred sites to intensify faith in tīrtha-yātrā; divine presence, not mere fame, is the measure of a kṣetra’s radiance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse references Avantī, Kāñcī, Puruṣottama-kṣetra (Puri), and Kurukṣetra—within a broader argument that Dvārakā’s glory surpasses renowned kṣetras.

What ritualistic prescription is mentioned?

Only a timing reference appears: sūryoparāga (solar eclipse), a traditional occasion for intensified bathing, japa, and dāna—though not explicitly prescribed here.